Welkom op het Autsider Forum

Heb je autisme, ADHD of andere neurodivergente kenmerken of daarmee affiniteit? Heb je behoefte aan een plek waar je niet hoeft te maskeren?
Op het Autsider Forum kan je ervaringen delen, vragen stellen, spelletjes spelen, gespreksonderwerpen starten en herkenning vinden in een veilige en respectvolle omgeving.

Waarom lid worden?
  • Voor en door neurodivergente volwassenen
  • Herkenning, steun en inzicht
  • Anoniem als je wilt
  • Actief bijdragen wordt gewaardeerd, alleen meelezen mag natuurlijk ook
  • Ook voor studieprojecten, vacatures e.d.

Geïnteresseerd? Registreer hier je account!

Autismeonderzoek: Wel meepraten, maar niet meebeslissen

Plaats hier (of link naar) relevante berichten in de media want dan hebben andere forumleden er ook wat aan.
Ook kunnen hier blogposts van Autsider worden besproken.
Plaats reactie
Gebruikersavatar
Fran
Moderator
Topics: 54
Berichten: 129
Lid geworden op: 05 jun 2022 18:09
Locatie: Amersfoort
1e diagnose: Autisme
2e diagnose: Anders
Contacteer:

Autismeonderzoek: Wel meepraten, maar niet meebeslissen

Bericht door Fran »

Tekst geproduceerd door AI op basis van deze publicatie:
https://link.springer.com/article/10.11 ... 26-00998-y


Autismeonderzoek: wel meepraten, maar niet meebeslissen

Waarom onderzoekers steeds vaker luisteren naar mensen met autisme, maar de belangrijkste beslissingen meestal nog zelf nemen.

Stel je voor: een universiteit wil onderzoeken waarom mensen met autisme moeite hebben op hun werk. Wetenschappers bedenken de onderzoeksvragen, kiezen de deelnemers en bepalen hoe ze de resultaten beoordelen. Vervolgens vragen ze enkele mensen met autisme of de vragenlijst duidelijk is. Hun opmerkingen verwerken ze netjes.

In het onderzoeksverslag staat vervolgens dat ervaringsdeskundigen hebben meegewerkt. Dat klinkt uitstekend. Maar wie heeft eigenlijk besloten dat het onderzoek over problemen van werknemers moet gaan, en niet over de werkomstandigheden die deze problemen veroorzaken?

Precies daar wringt het. Want luisteren naar mensen met autisme is iets anders dan hen laten meebeslissen. En dat verschil blijkt in de wetenschap nog verrassend groot.

Onderzoek over jou, maar zonder jou

Wetenschappers onderzoeken al tientallen jaren hoe autisme ontstaat, hoe mensen met autisme denken en hoe zij zich gedragen. Dat heeft waardevolle kennis opgeleverd. Toch klinkt vanuit de gemeenschap steeds vaker kritiek op de onderwerpen die onderzoekers kiezen.

Waarom besteden we zoveel aandacht aan gedrag dat afwijkt van de norm? En waarom onderzoeken we minder vaak wat mensen met autisme zelf belangrijk vinden, zoals passende ondersteuning, prettig werk of een toegankelijke samenleving?

Het gaat daarbij niet alleen om welke onderwerpen aandacht krijgen. Ook de manier waarop onderzoekers een vraag formuleren, beïnvloedt wat ze uiteindelijk ontdekken.

Wie bijvoorbeeld onderzoekt hoe mensen met autisme beter leren omgaan met drukke werkplekken, gaat er al vanuit dat zij zich moeten aanpassen. De vraag hoe werkgevers zulke werkplekken minder belastend kunnen maken, blijft dan mogelijk buiten beeld.

Een derde mocht niet meepraten

Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van Diana Weiting Tan onderzocht in 2026 hoe wetenschappers ervaringsdeskundigen betrekken bij autismeonderzoek. Het team bestudeerde 382 wetenschappelijke publicaties uit de periode 2001 tot en met 2023.

Al deze studies meldden op de een of andere manier samenwerking met mensen uit de autismegemeenschap.

De opvallendste ontdekking? Bij ongeveer een derde van deze onderzoeken waren helemaal geen mensen met autisme betrokken als onderzoekspartner. Onderzoekers werkten bijvoorbeeld wel samen met ouders, hulpverleners of andere deskundigen.

Dat hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. Ouders en professionals beschikken over waardevolle kennis. Maar zij ervaren autisme niet noodzakelijk op dezelfde manier als de mensen over wie het onderzoek gaat.

Er is ook goed nieuws. In de afgelopen tien jaar nam het aantal publicaties waarin onderzoekers samenwerking met de gemeenschap beschreven sterk toe. Wetenschappers lijken dus steeds meer oog te krijgen voor ervaringskennis.

Toch zegt het aantal samenwerkingen weinig over de invloed die mensen daadwerkelijk krijgen.

Meepraten is nog geen meebeslissen

Niet iedere vorm van betrokkenheid betekent hetzelfde.

Een onderzoeker kan iemand vragen een vragenlijst te beoordelen. Dat is nuttig, maar de onderzoeker beslist vervolgens zelf wat hij met de opmerkingen doet.

Bij een gelijkwaardige samenwerking gaat het verder. Onderzoekers en ervaringsdeskundigen bepalen samen welke vragen belangrijk zijn, hoe ze het onderzoek uitvoeren en wat ze met de resultaten doen.

In de onderzochte publicaties bleef de samenwerking meestal beperkt tot advies geven of meedenken. Bij ongeveer een vijfde was sprake van een verdergaande samenwerking waarin onderzoekers en betrokkenen gezamenlijk verantwoordelijkheid droegen.

Slechts 5 procent van de studies stond voornamelijk onder leiding van mensen uit de gemeenschap. Bij 1 procent hadden zij de volledige zeggenschap.

Dat betekent overigens niet dat iedere samenwerking waarbij wetenschappers de leiding houden waardeloos is. Wetenschappelijk onderzoek vraagt specifieke kennis en vaardigheden. Bovendien wil niet iedere ervaringsdeskundige dezelfde verantwoordelijkheid dragen.

De belangrijkste vraag is of iemand daadwerkelijk invloed kan uitoefenen, of alleen mag reageren op beslissingen die anderen al hebben genomen.

Wie bepaalt wat belangrijk is?

Stel dat onderzoekers willen weten waarom kinderen met autisme tijdens schoolpauzes vaker alleen staan. Ze ontwikkelen vervolgens een programma dat kinderen helpt meer contact te maken.

Dat klinkt logisch. Maar misschien vinden sommige kinderen die rustige pauze juist prettig.

De Nederlandse ontwikkelingspsycholoog Carolien Rieffe van de Universiteit Leiden wijst op precies dit soort aannames. Haar onderzoek laat zien dat kinderen met autisme zich niet automatisch eenzamer voelen wanneer ze minder sociale contacten hebben. Vooral het gevoel dat anderen hen accepteren, blijkt belangrijk.

Een interventie die kinderen stimuleert meer sociale contacten aan te gaan, kan daardoor onbedoeld extra spanning of overprikkeling veroorzaken.

Het voorbeeld laat zien hoe gemakkelijk een onderzoeker de behoeften van de meerderheid als uitgangspunt neemt.

Dat geldt ook voor volwassenen. Een onderzoek naar het verbeteren van sociale vaardigheden kan nuttig zijn voor iemand die daar zelf behoefte aan heeft. Maar voor een ander ligt de oplossing misschien in collega's die duidelijker communiceren of minder waarde hechten aan oogcontact.

De vraag is dus niet alleen of een behandeling of training werkt. Het is ook belangrijk om te onderzoeken voor wie die bedoeld is, welk probleem zij moet oplossen en wie bepaalt wat een goede uitkomst is.

Ook de uitkomsten verdienen inspraak

Samenwerking houdt vaak op zodra onderzoekers alle gegevens hebben verzameld. Terwijl juist daarna belangrijke beslissingen volgen.

Wat betekent het bijvoorbeeld wanneer deelnemers aangeven dat ze sociale bijeenkomsten vermijden?

Een onderzoeker kan concluderen dat zij moeite hebben met sociale contacten. Maar iemand met autisme kan uitleggen dat hij sociale contacten juist waardeert, alleen niet in een rumoerige omgeving waar iedereen door elkaar praat.

Dezelfde waarneming krijgt daardoor een andere betekenis.

In de onderzochte publicaties hielpen ervaringsdeskundigen relatief vaak mee bij het ontwerpen van onderzoek. Veel minder vaak waren zij betrokken bij het beoordelen van resultaten of het bekendmaken van de conclusies.

Dat is opmerkelijk. Want juist bij het interpreteren van onderzoeksresultaten kunnen persoonlijke ervaringen voorkomen dat onderzoekers belangrijke verklaringen over het hoofd zien.

Ook taalgebruik speelt een rol. Beschrijven onderzoekers bepaald gedrag als een tekortkoming, een verschil of een begrijpelijke reactie op de omgeving?

Dat zijn geen onschuldige keuzes. Wetenschappelijke publicaties beïnvloeden uiteindelijk hoe hulpverleners, werkgevers, beleidsmakers en anderen naar autisme kijken.

Niet iedereen krijgt een stem

Er is nog een probleem. De mensen die onderzoekers weten te bereiken, vormen niet vanzelfsprekend een goede afspiegeling van de hele autismegemeenschap.

Volwassenen die gemakkelijk kunnen communiceren, voldoende tijd hebben en vertrouwd zijn met wetenschappelijk onderzoek, vinden vaak gemakkelijker aansluiting.

Voor mensen die weinig of niet spreken, een verstandelijke beperking hebben of intensieve ondersteuning nodig hebben, ligt dat ingewikkelder.

Ook kinderen en jongeren kregen in de onderzochte studies relatief weinig gelegenheid om als onderzoekspartner mee te denken.

Juist daardoor bestaat het risico dat onderzoekers vooral luisteren naar mensen die hun ervaringen gemakkelijk onder woorden kunnen brengen.

Dat vraagt om andere manieren van samenwerken. Denk aan communicatiehulpmiddelen, gesprekken op een vertrouwde locatie of voldoende tijd om informatie te verwerken. Online deelname kan eveneens helpen, bijvoorbeeld voor mensen die reizen of groepsbijeenkomsten belastend vinden.

Belangrijk is ook dat onderzoekers rekening houden met uiteenlopende opvattingen. Mensen met autisme vormen geen groep waarin iedereen dezelfde behoeften, mogelijkheden of problemen heeft.

Eén ervaringsdeskundige kan daarom nooit namens iedereen spreken.

Goede bedoelingen zijn niet genoeg

Waarom blijft gelijkwaardige samenwerking zo zeldzaam?

Een belangrijke verklaring ligt in de organisatie van wetenschappelijk onderzoek. Universiteiten werken met subsidieaanvragen, begrotingen, deadlines en eisen van wetenschappelijke tijdschriften.

Onderzoekers moeten vaak al precies beschrijven wat ze willen onderzoeken voordat ze geld krijgen. Tegen de tijd dat ervaringsdeskundigen aansluiten, liggen de belangrijkste keuzes dus vast.

Daar komt bij dat samenwerken tijd en geld kost. Deelnemers moeten informatie ontvangen, bijeenkomsten bijwonen en gelegenheid krijgen om mee te denken. Een passende vergoeding voor hun tijd en deskundigheid hoort daarbij.

Opvallend genoeg ontvingen alle vijf volledig door de gemeenschap aangestuurde studies uit het internationale overzicht geen onderzoeksfinanciering.

Dat bewijst niet dat geldschieters zulke initiatieven bewust buitensluiten. Het roept wel vragen op over de manier waarop onderzoekers financiering kunnen aanvragen.

Ook het onderzoeksoverzicht zelf kent beperkingen. De onderzoekers bekeken Engelstalige wetenschappelijke publicaties en moesten afgaan op wat auteurs over hun samenwerking rapporteerden. Waardevolle initiatieven buiten de academische wereld kunnen daardoor buiten beeld zijn gebleven.

Van proefpersoon naar onderzoekspartner

In Nederland groeit ondertussen de aandacht voor een andere benadering. Onderzoekers zoals Carolien Rieffe pleiten ervoor om niet alleen ervaringsdeskundigen te betrekken, maar ook kritisch te kijken naar de eigen aannames.

Waarom beschouwen we bepaald gedrag eigenlijk als een probleem? Is dat gedrag schadelijk voor de betrokken persoon, of vooral lastig voor diens omgeving?

Deze zelfkritische houding krijgt pas echt betekenis wanneer mensen met autisme vanaf het begin kunnen meepraten over de antwoorden.

Dat hoeft niet te betekenen dat iedere deelnemer voortaan een wetenschappelijke opleiding nodig heeft. Onderzoekers brengen kennis mee over onderzoeksmethoden. Ervaringsdeskundigen voegen kennis toe over het dagelijks leven. Juist de combinatie kan nieuwe inzichten opleveren.

Voor mensen met autisme die willen bijdragen aan onderzoek, zijn enkele vragen handig:
  • Wie heeft de onderzoeksvragen bedacht, en kan ik daar nog invloed op uitoefenen?
  • Welke beslissingen mag ik zelf nemen of samen met onderzoekers nemen?
  • Krijg ik een vergoeding voor mijn bijdrage en ondersteuning als ik die nodig heb?
  • Mag ik meedenken over de conclusies en hoe onderzoekers die naar buiten brengen?
Duidelijke afspraken voorkomen teleurstelling. Niemand heeft er iets aan wanneer deelname vooral dient om een onderzoek het etiket 'inclusief' te geven.

Wat hebben we eraan?

De discussie over zeggenschap klinkt misschien als een interne aangelegenheid van universiteiten. Maar de gevolgen reiken veel verder.

Wetenschappelijk onderzoek vormt mede de basis voor behandelingen, onderwijsprogramma's, begeleiding en beleid. Wanneer onderzoekers vooral kijken naar wat mensen met autisme niet kunnen, ligt de nadruk al snel op het verbeteren van hun gedrag.

Wanneer ze ook luisteren naar wat mensen zelf nodig hebben, komen andere oplossingen in beeld. Denk aan een stillere werkplek, meer voorspelbaarheid op school of ondersteuning die aansluit bij persoonlijke wensen.

Dat betekent niet dat onderzoek naar beperkingen, behandelingen of biologische oorzaken overbodig is. Integendeel. Veel mensen met autisme ervaren aanzienlijke problemen en hebben behoefte aan effectieve ondersteuning. Ook hun ervaringen verdienen nadrukkelijk aandacht.

Het gaat erom dat onderzoekers geen oplossingen bedenken zonder eerst na te gaan welk probleem ze eigenlijk proberen op te lossen.

Echte samenwerking garandeert nog geen goed onderzoek. Maar ze vergroot wel de kans dat wetenschappers vragen stellen die ertoe doen in het dagelijks leven.

En misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste verandering: niet langer uitsluitend onderzoeken hoe mensen met autisme zich kunnen aanpassen aan de samenleving, maar ook hoe de samenleving beter kan aansluiten bij mensen met autisme.


Bronnen
  • Tan, D. W., den Houting, J., Rabuka, M., Winspear-Schillings, H., Haar, T. & Pellicano, E. (2026). A comprehensive mapping review of participatory autism research over a 22-year period. Research Involvement and Engagement, 12, artikel 179. https://doi.org/10.1186/s40900-026-00998-y
  • Universiteit Leiden (30 maart 2026). Kritisch kijken naar autismeonderzoek: ‘We moeten af van het wij-zij denken’. Lees het artikel.
Plaats reactie