Hooggevoeligheid of autisme? Het belang van een goede diagnose

[Eric]

Hooggevoeligheid of autisme? Het belang van een goede diagnose

Wat is hooggevoeligheid (HSP)?
De term "hooggevoelig persoon" (HSP) is de laatste jaren steeds bekender geworden. Het concept beschrijft mensen die diep afgestemd zijn op hun omgeving, sneller overweldigd raken door prikkels en vaak sterk emotioneel reageren. HSP wordt gezien als een genetisch bepaalde persoonlijkheidstrek, die wordt gemeten met de Highly Sensitive Person Scale (HSPS). Voorbeelden van vragen uit deze schaal zijn:

- "Wordt u snel overweldigd door fel licht of sterke geuren?"
- "Heb je na een drukke dag behoefte aan een rustige ruimte?"
- "Heeft grote honger invloed op je stemming of concentratie?"

Hoewel dit voor velen herkenning biedt, zijn er ook kritische vragen te stellen over de wetenschappelijke validiteit van het concept.

Kritiek op het HSP-concept
Het HSP-concept heeft zijn populariteit mede te danken aan de toegankelijkheid ervan. Maar juist die toegankelijkheid roept vragen op over de wetenschappelijke basis. Veel kenmerken die worden toegeschreven aan HSP, zoals sensorische gevoeligheid en emotionele intensiteit, zijn breed en subjectief. Onderzoekers stellen dat het concept onvoldoende onderscheid maakt tussen hooggevoeligheid en andere factoren, zoals angst, culturele verschillen of neurodivergentie. Daarbij ontbreekt een duidelijk kader om HSP betrouwbaar te meten.

Overlap tussen HSP en autisme
Een belangrijk punt van discussie is de overlap tussen HSP en autisme. Sensorische gevoeligheid, een kernaspect van het HSP-concept, is ook een belangrijk kenmerk van autisme. Daarnaast beschrijven zowel HSP’ers als autistische personen vaak sociale uitputting na intensieve interacties en een sterke behoefte aan herstel. Emotionele intensiteit, vaak genoemd binnen HSP, komt ook voor bij autisme, hoewel dit bij autisme vaak wordt gekoppeld aan uitdagingen in emotionele regulatie. Dit roept de vraag op: beschrijft HSP daadwerkelijk iets unieks, of wordt hiermee autisme — vooral gemaskeerd autisme — onbedoeld verkeerd gekarakteriseerd?

Het gevaar van verkeerde diagnostiek
Wanneer HSP wordt toegepast als verklaring voor sensorische gevoeligheden of sociale uitputting, bestaat het risico dat mogelijke autistische eigenschappen over het hoofd worden gezien. Dit is vooral zorgelijk omdat een verkeerde interpretatie van eigenschappen als “hooggevoeligheid” kan leiden tot gemiste kansen op passende ondersteuning. Voor veel mensen die het HSP-label krijgen, is er mogelijk sprake van ongediagnosticeerd autisme, wat de toegang tot hulp en begrip kan bemoeilijken.

Maskeren en sociale verwachtingen
Bij vrouwen en AFAB’ers (toegewezen vrouw bij geboorte) komt gemaskeerd autisme veel voor. Maskeren verwijst naar het aanpassen of verbergen van autistische eigenschappen om aan sociale verwachtingen te voldoen. Hierdoor wordt autisme minder zichtbaar, wat de diagnose bemoeilijkt. Eigenschappen zoals empathie en sociale competentie — vaak gezien als onderscheidend tussen HSP en autisme — blijken bij nader onderzoek niet houdbaar als criteria. Dit versterkt het belang van een zorgvuldige benadering bij het vaststellen van gevoeligheid of neurodivergentie.

Hoe verder? Het belang van kritische reflectie
Het HSP-label kan een gevoel van herkenning en geruststelling bieden, maar het is essentieel om verder te kijken dan simplistische labels. Sensorische gevoeligheid en emotionele intensiteit verdienen een genuanceerde, op onderzoek gebaseerde benadering. Vooral bij overlap met autisme is het cruciaal om maskeren en andere factoren in overweging te nemen.

Heb jij ervaring met deze overlap? Herken je jezelf in het HSP-construct of roept het juist vragen op over mogelijke neurodivergentie?

https://www.psychologytoday.com/intl/bl ... -sensitive