De belangstelling voor psychedelica bij ADHD groeit snel. Op sociale media, in podcasts en in online communities vertellen mensen dat kleine hoeveelheden (microdoses) LSD of psilocybine hen helpen met focus, stemming of emotieregulatie. Ook ayahuasca-retreats worden soms genoemd als een soort mentale reset. Het klinkt spannend (en dat is het ook), hoopvol en een beetje futuristisch.
Een recente systematische review keek naar het beschikbare onderzoek naar klassieke psychedelica bij volwassen ADHD. De conclusie is nuchterder dan veel online succesverhalen: er zijn interessante signalen, maar nog geen stevig bewijs dat psychedelica een werkzame ADHD-behandeling zijn.
Wat bedoelen we met psychedelica?
Psychedelica zijn middelen die waarneming, gevoel, denken en zelfbeleving tijdelijk kunnen veranderen. Klassieke psychedelica zijn bijvoorbeeld LSD, psilocybine uit paddo’s of truffels, mescaline en DMT, de werkzame stof die onder andere in ayahuasca voorkomt.
Ze werken vooral via het serotoninesysteem in de hersenen. Serotonine wordt vaak gekoppeld aan stemming, maar het speelt ook mee in aandacht, flexibiliteit, slaap en emotionele verwerking. ADHD wordt meestal eerder in verband gebracht met dopamine en noradrenaline, stoffen die belangrijk zijn voor motivatie, beloning en concentratie. Toch praten die systemen met elkaar. Het brein is geen los kastje met één knopje voor focus en één knopje voor stemming.
Microdoseren betekent dat iemand een zeer kleine (of micro)dosis van een psychedelicum neemt, meestal om géén volledige trip te krijgen. Het idee is: wel de mogelijke voordelen, maar geen muren die in kleur gaan resoneren. In de praktijk is dat lastiger dan het klinkt. Doseringen verschillen, producten zijn niet altijd betrouwbaar qua samenstelling, en “subtiel merkbaar” is niet hetzelfde als “zonder effect”.
Kleine dosis, grote verwachtingen
Neem Sam, een fictieve maar herkenbare volwassene met ADHD. Sam werkt op kantoor, raakt snel overprikkeld en loopt vaak achter de feiten aan. Na jaren zoeken ervaart hij microdoseren. De eerste weken voelt het alsof er iets verschuift. Taken beginnen lijkt makkelijker. De interne criticus staat minder hard te schreeuwen. Sam denkt: dit is het. Maar wat gebeurt hier precies?
Misschien heeft de stof zelf effect. Misschien helpt het ritueel: plannen, bijhouden, bewust voelen wat er gebeurt. Misschien zorgt hoop voor meer energie. Misschien is Sam in die weken ook beter gaan slapen, minder gaan drinken of meer gaan wandelen. Misschien werkt alles een beetje samen.
Dat is geen flauwe wetenschappelijke muggenzifterij. Het is juist de kern van goed onderzoek. Want als mensen zich beter voelen, is dat waardevol. Maar als we willen weten of een middel echt werkt als behandeling, moeten we weten welk deel van de verbetering door het middel komt.
Wat zegt het onderzoek tot nu toe?
Tot nu toe is het onderzoek naar psychedelica bij ADHD klein. In totaal ging het om vijf studies die voldoende relevant waren: drie naturalistische onderzoeken naar microdoseren, één gecontroleerde studie met lage dosis LSD en één kleine studie rond ayahuasca-retreats.
Naturalistisch betekent: onderzoekers volgen wat mensen in het echte leven zelf doen. Dat heeft voordelen. Je ziet hoe mensen middelen werkelijk gebruiken, buiten het laboratorium. Maar het heeft ook grote nadelen. Immers, deelnemers kiezen zichzelf uit, weten wat ze nemen, verwachten vaak effect/verbetering en haken soms af als het tegenvalt. Dat maakt de uitkomsten lastig te wegen.
In de microdoseeronderzoeken rapporteerden deelnemers na enkele weken minder ADHD-klachten, meer welzijn en soms betere emotieregulatie. Dat klinkt positief. Maar de enige studie met een sterkere opzet, waarbij volwassenen met ADHD willekeurig lage dosis LSD of placebo kregen, vond geen duidelijk voordeel van LSD boven placebo. Beide groepen verbeterden.
Dat is een belangrijke boodschap: verbetering betekent niet automatisch dat de werkzame stof het verschil maakte.
| Wat werd onderzocht? | Wat leek positief? | Grote kanttekening |
|---|---|---|
| Microdoseren in het echte leven | Minder zelfgerapporteerde ADHD-klachten en meer welzijn | Geen goede placebo, veel verwachting, veel uitval |
| Lage dosis LSD in een gecontroleerde studie | Beide groepen gingen vooruit | LSD deed het niet beter dan placebo |
| Ayahuasca-retreat | Minder ADHD-achtige klachten na afloop | Vooral geen klinische ADHD-groep en heel veel invloed van setting |
Het placebo-effect is geen nep-effect
Het woord placebo klinkt vaak alsof iemand zich iets inbeeldt. Maar dat is te simpel. Verwachting kan echte veranderingen veroorzaken in aandacht, stemming, pijn, motivatie en gedrag. Een placebo-effect is niet “nep”; het is een brein dat reageert op context.
Bij ADHD is dat extra belangrijk. Klachten wisselen vaak per situatie. Een saaie administratieklus kan voelen als bergbeklimmen op slippers, terwijl iemand daarentegen urenlang kan verdwijnen in een interesse. Als je vervolgens een middel neemt waarvan je verwacht dat het helpt, vaker incheckt bij jezelf en je dagen bewuster indeelt, kan dat al effect hebben.
Daarom zijn placebogecontroleerde studies zo belangrijk. Ze proberen het effect van hoop, aandacht en begeleiding te scheiden van het effect van de stof. Bij psychedelica is dat extra moeilijk, omdat mensen vaak merken of ze iets actiefs hebben gekregen. Zelfs een lage dosis LSD kan subtiele veranderingen geven. Dan is het alsof je iemand blinddoekt met vitragestof.
Focus of vooral gevoel?
Een opvallend punt: de subjectieve klachten verbeterden in sommige studies, maar objectieve cognitieve verbetering was veel minder duidelijk. In één microdoseeronderzoek werd bijvoorbeeld ook gekeken naar tijdsinschatting. Dat is interessant, omdat veel mensen met ADHD moeite hebben met tijd: vijf minuten voelt als niets, een uur als een andere planeet. Toch verbeterde die taak niet duidelijk.
Dat betekent niet dat mensen niets merkten. Het kan zijn dat psychedelica, of de context eromheen, vooral invloed hebben op hoe iemand met zichzelf omgaat. Minder zelfkritiek. Minder spanning. Meer ruimte tussen prikkel en reactie. Dat kan in het dagelijks leven enorm veel schelen.
Voor volwassenen met ADHD is emotieregulatie vaak minstens zo bepalend als concentratie. Niet alleen “kan ik deze mail afmaken?”, maar ook: “raak ik volledig uit koers als iemand kortaf reageert?” Als stress zakt, lijken ADHD-klachten soms ook minder fel. Maar dat is iets anders dan aantonen dat aandacht, impulsremming of planning rechtstreeks verbeteren.
Brein in beweging
Waarom blijven onderzoekers dan toch geïnteresseerd? Omdat psychedelica iets doen met systemen die relevant kunnen zijn voor ADHD.
Ze beïnvloeden serotonine, en via omwegen mogelijk ook dopamine en hersennetwerken die te maken hebben met aandacht, zelfreflectie en flexibiliteit. In beeldvormend onderzoek bij andere groepen zie je dat psychedelica tijdelijk de normale communicatiepatronen in het brein kunnen opschudden. De standaardstand van het brein, vaak actief bij mijmeren en afdwalen, lijkt onder invloed van psychedelica minder dominant te worden. Andere netwerken gaan juist meer met elkaar praten.
Ook is er veel aandacht voor neuroplasticiteit: het vermogen van het brein om verbindingen aan te passen. In dieronderzoek en laboratoriumstudies zijn daar interessante aanwijzingen voor. Maar hier past een grote waarschuwing in neonletters: een biologisch plausibel mechanisme is nog geen bewezen behandeling. Een sleutel kan in een slot passen, maar dat betekent niet dat hij de deur ook opent.
Bij ADHD is het bovendien niet zo dat er één simpel serotoninetekort is dat je met psychedelica kunt aanvullen. ADHD is veelzijdig. Denk aan aandacht, motivatie, prikkelverwerking, slaap, impulsiviteit, stemming, comorbiditeit en omgeving. Eén middel zal daar waarschijnlijk nooit netjes als alles-in-één afstandsbediening op passen.
Set en setting doen volop mee
Bij psychedelica hoor je vaak de woorden set en setting. Set is de innerlijke toestand: verwachtingen, stemming, eerdere ervaringen, angst of vertrouwen. Setting is de omgeving: wie is erbij, hoe veilig voelt het, is er begeleiding, wat gebeurt er achteraf?
Bij ayahuasca-retreats is dat extra duidelijk. Zo’n retreat is geen simpel “middel innemen en klaar”. Mensen reizen vaak ver, bereiden zich voor, eten anders, leven tijdelijk zonder gewone verplichtingen, zitten in een groep, volgen rituelen en krijgen betekenis aangereikt voor wat ze meemaken. Dat kan op zichzelf al veel doen.
Als iemand na zo’n intense ervaring minder klachten rapporteert, kan dat dus komen door de stof, door het ritueel, door rust, door groepssteun, door verwachting, door emotionele ontlading of door alles tegelijk. Wetenschappelijk is dat fascinerend, maar als behandeling voor ADHD is het nog veel te onduidelijk.
Niet zonder bijsluiter
Psychedelica worden soms gepresenteerd als natuurlijk, spiritueel of zachter dan gewone medicatie. Dat kan misleidend zijn. Natuurlijk is niet hetzelfde als veilig. Een cactus is ook natuurlijk, maar niet ideaal als hoofdkussen. Of als stressbal om in te knijpen.
De gecontroleerde LSD-studie vond geen ernstige veiligheidsproblemen onder streng toezicht, maar wel meer bijwerkingen in de LSD-groep. Denk aan hoofdpijn, misselijkheid, vermoeidheid, slapeloosheid en visuele veranderingen. Sommige deelnemers stopten omdat de acute effecten te sterk of te ontregelend waren.
Buiten onderzoek is het risico moeilijker in te schatten. Doseringen kunnen onduidelijk zijn. Producten kunnen anders zijn dan gedacht. Combinaties met andere middelen of medicatie kunnen riskant zijn. Bij ayahuasca speelt bovendien mee dat bepaalde bestanddelen de afbraak van stoffen in het lichaam beïnvloeden. Dat kan gevaarlijk zijn in combinatie met sommige antidepressiva of andere psychofarmaca.
Extra voorzichtigheid is nodig bij mensen met psychosegevoeligheid, bipolariteit, ernstige angst, suïcidaliteit, verslavingsproblemen of hart- en vaatrisico’s. Juist volwassenen met ADHD hebben relatief vaak bijkomende klachten en gebruiken regelmatig medicatie. Dat maakt “even proberen” geen onschuldige proefballon.
In Nederland vallen LSD, DMT, psilocybine en psilocine onder strenge wetgeving. Truffels vormen juridisch een aparte categorie en zijn in Nederland wel te koop, maar dat maakt ze nog geen erkende medische behandeling. In België zijn LSD en tripmiddelen zoals psilocybinehoudende paddenstoelen en truffels verboden. Medische toepassing van psychedelica gebeurt, voor zover beschikbaar, vooral in onderzoeksverband.
Wat betekent dit voor volwassenen met ADHD?
De eerlijkste conclusie is misschien ook de meest frustrerende: er is reden om verder te onderzoeken, maar geen reden om psychedelica nu al als ADHD-behandeling te zien.
Voor wie worstelt met ADHD-klachten is dat niet altijd een bevredigend antwoord. Zeker niet als bestaande hulp tekortschiet. Toch is voorzichtigheid hier geen betutteling. Het is bescherming tegen te snelle beloftes. De geschiedenis van de zorg zit vol behandelingen die eerst revolutionair leken en later vooral marketing met een labjas bleken.
Dat betekent niet dat de ervaringen van gebruikers waardeloos zijn. Integendeel. Ze kunnen onderzoekers helpen betere vragen te stellen. Misschien is niet “meer focus” het belangrijkste spoor, maar emotieregulatie. Misschien spelen slaap en stress een grotere rol. Misschien reageren bepaalde subgroepen anders dan andere. Denk aan mensen met ADHD én veel emotionele ontregeling, of mensen bij wie slapeloosheid de klachten versterkt.
Maar daarvoor zijn betere studies nodig: met echte ADHD-diagnoses, langere follow-up, goede placebo’s, objectieve metingen, duidelijke doseringen en serieuze aandacht voor bijwerkingen.
Praktische voorzichtigheid
Voor lezers die hiermee bezig zijn, zijn een paar nuchtere punten belangrijk.
Bespreek middelengebruik met een arts, zeker bij medicatie of psychische kwetsbaarheid. Stop niet zomaar met ADHD-medicatie of antidepressiva om iets anders te proberen. Wees alert op online aanbieders die veel beloven en weinig onderbouwen. En onthoud: een retreat, ceremonie of microdoseercoach is niet automatisch medische zorg.
Wie merkt dat de behoefte aan experimenteren voortkomt uit wanhoop, doet er goed aan juist daar hulp bij te zoeken. Wanhoop is een slechte reisleider. Zeker wanneer de bestemming onbekend is.
Chmiel, J., Malinowska, A., & Kurpas, D. (2026). The Use of Psychedelics in the Treatment of Adult ADHD: A Systematic and Mechanistic Review. International Journal of Molecular Sciences, 27(8), 3453. https://doi.org/10.3390/ijms27083453
Haijen, E. C. H. M., Hurks, P. P. M., & Kuypers, K. P. C. (2022). Microdosing with psychedelics to self-medicate for ADHD symptoms in adults: A prospective naturalistic study. Neuroscience Applied, 1, 101012. https://doi.org/10.1016/j.nsa.2022.101012
Haijen, E. C. H. M., Hurks, P. P. M., & Kuypers, K. P. C. (2024). Effects of psychedelic microdosing versus conventional ADHD medication use on emotion regulation, empathy, and ADHD symptoms in adults with severe ADHD symptoms: A naturalistic prospective comparison study. European Psychiatry, 67(1), e18. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2024.8
Mueller, L., Santos de Jesus, J., Schmid, Y., Müller, F., Becker, A., Klaiber, A., Straumann, I., Luethi, D., Haijen, E. C. H. M., Hurks, P. P. M., Kuypers, K. P. C., & Liechti, M. E. (2025). Safety and Efficacy of Repeated Low-Dose LSD for ADHD Treatment in Adults: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry, 82(6), 555–562. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2025.0044
Tsang, W., Ruffell, S. G. D., Netzband, N., Jong, A., Rucker, J., Deeley, Q., & Hollingdale, J. (2023). Can ayahuasca reduce inattention, hyperactivity and impulsivity? A pilot study. Drug Science, Policy and Law, 9. https://doi.org/10.1177/20503245231215413
Trimbos-instituut. (2023). Psychedelica-therapie. https://www.trimbos.nl
Trimbos-instituut. (2025). 7 dingen die je moet weten over paddo’s en andere tripmiddelen. https://www.trimbos.nl
De Druglijn. (z.d.). Wat zegt de wet over lsd en tripmiddelen? https://www.druglijn.be
Rijksoverheid. (z.d.). Wet maakt verschil tussen harddrugs en softdrugs. https://www.rijksoverheid.nl
