Veel kinderen met ADHD hebben moeite met zogeheten executieve functies – dat zijn de denkvaardigheden waarmee je jezelf aanstuurt. Denk aan je werkgeheugen, het vermogen om je impulsen te remmen, plannen te maken of je aandacht erbij te houden. Als dat systeem hapert, wordt het leven één grote afleiding.
Voor deze kinderen is het niet alleen lastig om stil te zitten of op te letten in de klas, maar ook om hun emoties te reguleren of een taak af te maken zonder af te dwalen. Volgens schattingen heeft de helft van de kinderen met ADHD een duidelijke achterstand op dit gebied.
Medicatie – zoals methylfenidaat of dexamfetamine – helpt vaak goed tegen hyperactiviteit en aandachtsproblemen. Maar die medicijnen zijn niet zaligmakend: ze werken tijdelijk, kunnen bijwerkingen hebben (zoals slapeloosheid of verminderde eetlust) en helpen niet iedereen evenveel. Bovendien pakken ze de onderliggende problemen met executieve functies maar beperkt aan.
Daarom groeit de belangstelling voor andere vormen van ondersteuning. Eén daarvan is neurofeedbacktraining (NFT), een methode waarbij kinderen leren om via feedback hun hersenactiviteit te sturen. Maar werkt dat eigenlijk wel? En blijft het effect?
Wat is neurofeedback eigenlijk?
Neurofeedback klinkt misschien als sciencefiction, maar het principe is verrassend eenvoudig. Via elektrodes (vaak op de hoofdhuid geplakt) wordt de hersenactiviteit gemeten. Het kind krijgt daar directe feedback op, bijvoorbeeld via een animatie, geluid of een spelletje dat stopt als de hersenactiviteit ‘uit balans’ raakt. Zo leert het brein zichzelf beter reguleren. Vergelijk het met een spiegel die je laat zien wat je doet – maar dan voor je hersenen.
Er bestaan verschillende soorten NFT, zoals:
- TBR-training (theta-beta ratio): gericht op het verminderen van langzame golven (theta) en versterken van snellere (beta) golven.
- SCP-training (slow cortical potentials): traint langzame hersengolven die te maken hebben met aandacht en voorbereiding.
- fMRI-feedback: maakt gebruik van hersenscans en is minder gangbaar vanwege de kosten.
NFT is géén toverspreuk of ontspanningsoefening. Het vereist actieve inzet, herhaling en begeleiding door een goed opgeleide behandelaar. Kinderen volgen vaak tientallen sessies, verspreid over meerdere maanden.
Wat zegt onderzoek?
In een recente systematische review en meta-analyse werden 17 wetenschappelijke studies bij elkaar gelegd. In totaal deden er 939 kinderen met ADHD aan mee. De onderzoekers keken specifiek naar het effect van NFT op twee onderdelen van de executieve functies: impulsbeheersing (inhibitory control) en werkgeheugen.
Wat bleek?
- NFT had een duidelijk positief effect op beide functies. Kinderen konden na de training beter hun impulsen onder controle houden en informatie in hun werkgeheugen vasthouden.
- Vooral bij werkgeheugen werd een blijvend effect gezien dat nog 6 tot 12 maanden na afloop merkbaar was.
- Training die langer duurde dan 1260 minuten (bijvoorbeeld 20 sessies van een uur of meer) gaf meer resultaat dan kortere programma’s.
Ook goed nieuws: het effect van NFT is niet afhankelijk van of kinderen daarnaast medicatie slikten. Maar de combinatie (NFT + medicatie) bleek in sommige gevallen wél het krachtigst.
Het onderzoek was streng opgezet. De meeste studies scoorden hoog op kwaliteit en hanteerden betrouwbare meetinstrumenten. En de onderzoekers vonden géén bewijs dat alleen de ‘positieve’ studies waren gepubliceerd – met andere woorden: de kans op publicatiebias was klein.
Kritische noot
Hoewel de resultaten hoopvol zijn, moeten we ook nuchter blijven. Niet alle kinderen hadden evenveel baat bij NFT. Bij werkgeheugen waren de uitkomsten bijvoorbeeld veel minder eenduidig bij korte trainingen. En hoewel er geen publicatiebias werd gevonden bij korte trainingen, wás die er wel bij de langste trainingen – wat kan betekenen dat de meest positieve studies vaker worden gepubliceerd.
Ook blijkt dat het soort training veel uitmaakt. De meeste studies gebruikten TBR-protocollen, maar andere – zoals SCP of gepersonaliseerde feedback – komen minder vaak voor in onderzoek. Hierdoor weten we nog niet goed welke variant het beste werkt voor wie.
Tot slot werden veel kinderen tussen 8 en 14 jaar onderzocht. Voor jongere kinderen of jongeren met een lager IQ is de effectiviteit van NFT nog onvoldoende onderzocht. Ook zijn er relatief weinig gegevens over de precieze impact op schoolprestaties of sociaal functioneren.
Nederland en België
In Nederland en België wordt NFT op verschillende plekken aangeboden, bijvoorbeeld door gespecialiseerde psychologen of therapeuten die werken met kinderen en jongeren met ADHD. Er zijn ook commerciële praktijken die zich volledig op neurofeedback richten.
Vergoeding door de zorgverzekering is vaak een struikelblok. NFT valt meestal niet onder de basisverzekering, tenzij het wordt aangeboden in het kader van een GGZ-behandeling bij een BIG-geregistreerde behandelaar. Sommige aanvullende verzekeringen bieden wel (gedeeltelijke) dekking, maar dit verschilt per polis.
Kosten kunnen flink oplopen: reken op 60–120 euro per sessie. Een volledig traject met 20–40 sessies kost dus al snel enkele duizenden euro’s.
Let op: het aanbod is onoverzichtelijk. Niet iedereen die NFT aanbiedt is psycholoog of behandelaar. Vraag altijd naar ervaring met ADHD, gebruikte protocollen en wetenschappelijke onderbouwing.
Baat het niet dan schaadt het niet?
NFT is veilig en niet-invasief: er gaan geen stroompjes je hoofd in en er worden geen stoffen toegediend. Maar dat betekent niet dat het voor iedereen werkt of dat je er zomaar mee aan de slag kunt.
Er zijn geen bekende risico’s, maar er is ook geen garantie op effect. Sommige kinderen merken al na een paar sessies verschil, anderen merken helemaal niks – of raken juist gefrustreerd doordat het trainen inspanning vergt zonder direct resultaat.
Wie heeft er het meeste baat bij? Vooral kinderen die moeite hebben met zelfregulatie (zoals driftbuien, afleiding, moeite met schakelen). Kinderen die vooral last hebben van hyperactiviteit zonder concentratieproblemen lijken er iets minder van te profiteren.
NFT is bovendien geen wondermiddel, maar eerder een aanvulling op andere behandelingen. In combinatie met cognitieve gedragstherapie (CGT) of psycho-educatie kunnen de effecten groter zijn. Zeker bij complexe situaties – bijvoorbeeld als er naast ADHD ook sprake is van autisme of trauma – is maatwerk nodig.
Wat kun je hier als ouder of professional mee?
Ben je ouder van een kind met ADHD, of werk je met deze doelgroep? Dan kan NFT een interessante optie zijn – mits goed begeleid en ingebed in een breder behandelplan.
Een paar tips:
- Vraag altijd naar ervaring met kinderen met ADHD.
- Check of de aanbieder werkt met wetenschappelijk onderbouwde protocollen (bijv. TBR of SCP).
- Verwacht geen wonderen na vijf sessies. Een goed resultaat vraagt vaak om 20+ sessies.
- Combineer NFT met andere vormen van begeleiding, zoals psycho-educatie of oudercoaching.
- Overweeg om je zorgverzekering te bellen voor vergoedingsmogelijkheden of een verwijzing via de huisarts te regelen.
Voor professionals geldt: overweeg NFT als aanvullend middel, vooral wanneer medicatie niet wenselijk of onvoldoende effectief is.
Zhong X, Yuan X, Dai Y, Zhang X, Jiang C. Neurofeedback training for executive function in ADHD children: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2025 Aug 1;15(1):28148. doi: 10.1038/s41598-025-94242-4. PMID: 40750997; PMCID: PMC12316938.
