Je zit gezellig aan tafel. Iemand tegenover je neemt een hap van een appel. Krak. Nog een hap. Krak. Voor de meeste mensen is er niets aan de hand. Maar jij voelt bij iedere hap de spanning oplopen. Je probeert het geluid te negeren, maar dat lukt niet. Sterker nog: hoe meer je je best doet, hoe nadrukkelijker je het hoort. Uiteindelijk wil je nog maar één ding: weg.
Voor mensen met misofonie is dit geen overdreven reactie op een vervelend geluid. Het is een intense, vaak onvrijwillige ervaring die het dagelijks leven behoorlijk kan verstoren. Nieuw onderzoek laat zien dat misofonie bovendien samenhangt met psychische klachten en bepaalde gedragskenmerken die ook bij autisme voorkomen. Maar hoe zit dat precies?
Dat ene geluid
Misofonie betekent letterlijk ‘haat tegen geluid’. Toch dekt die vertaling de lading niet helemaal. Het gaat niet om een algemene afkeer van lawaai, maar om een bijzonder sterke reactie op specifieke geluiden. Opvallend genoeg hoeven die geluiden helemaal niet hard te zijn. Het zachte gesmak van een tafelgenoot kan ondraaglijk voelen, terwijl dezelfde persoon probleemloos naar luide muziek luistert.
Ook de herkomst van het geluid kan verschil maken. Iemand kan zich enorm ergeren aan het getik van andermans pen, maar geen last hebben wanneer diegene zelf met een pen tikt. Dat maakt misofonie voor buitenstaanders lastig te begrijpen. Waarom veroorzaakt een onschuldig geluid zoveel boosheid? En waarom helpt het niet om er gewoon niet op te letten?
Meer dan gewone irritatie
Iedereen kent geluiden die op de zenuwen werken. Een druppelende kraan, een zoemende mug of iemand die voortdurend met zijn vingers trommelt. Gewone ergernis verdwijnt meestal zodra je aandacht ergens anders naartoe gaat. Bij misofonie werkt dat anders. Een bepaald geluid kan vrijwel onmiddellijk een sterke emotionele reactie oproepen. De hartslag kan omhooggaan, spieren spannen zich aan en iemand voelt een overweldigende behoefte om het geluid te stoppen of de situatie te verlaten.
Dat betekent niet dat iedereen met misofonie altijd hetzelfde ervaart. De een voelt vooral woede, de ander walging of angst. Sommige mensen kunnen hun reactie redelijk verbergen, terwijl anderen zichtbaar geïrriteerd raken. Misofonie is ook niet hetzelfde als algemene overgevoeligheid voor geluid, waarbij bijvoorbeeld verkeer, stofzuigers of harde muziek als bijzonder belastend kunnen aanvoelen. Beide vormen van geluidsgevoeligheid kunnen wel naast elkaar bestaan.
Waarom juist dat geluid?
Onderzoekers bestudeerden 200 jongeren tussen de 12 en 18 jaar die een psychiatrische polikliniek in Turkije bezochten. Van hen vertoonden er 94 misofonieklachten volgens de gebruikte vragenlijst. Vooral eetgeluiden bleken beruchte boosdoeners. Bijna driekwart van de jongeren met misofonie reageerde sterk op geluiden zoals kauwen, smakken of slikken. Ook achtergrondgeluiden en herhaaldelijk klikken kwamen vaak voor.
Maar de lijst met mogelijke triggers is veel langer. Denk aan hoorbaar ademhalen, snuiven, kuchen, krakend plastic of het tikken van een klok. Waarom juist zulke geluiden zo’n sterke reactie oproepen, weten onderzoekers nog niet precies.
Wie een bepaald geluid eenmaal als ondraaglijk ervaart, kan bovendien voortdurend alert worden op de terugkeer ervan. Zelfs de verwachting dat iemand zo meteen weer gaat smakken, kan spanning veroorzaken. Zo wordt niet alleen het geluid belastend, maar soms ook de angst om het opnieuw te horen.
Woede die je niet kiest
Van de jongeren met misofonie in het onderzoek noemde bijna 80 procent boosheid als reactie op bepaalde geluiden. Irritatie en walging kwamen eveneens veel voor. Dat zijn opmerkelijke emoties. De persoon die het geluid maakt, doet meestal niets verkeerd. Toch kan het voelen alsof die ander iets verschrikkelijk irritants doet. Die tegenstelling maakt misofonie sociaal ingewikkeld. Je weet verstandelijk dat iemand gewoon zijn boterham eet, maar je lichaam en emoties reageren alsof er onmiddellijk iets moet veranderen.
Daar komt soms schaamte bij. Je wilt niet boos worden op je partner, ouder, collega of kind. Tegelijkertijd lukt het nauwelijks om rustig te blijven. Sommige mensen vermijden daarom gezamenlijke maaltijden, reizen liever alleen of zoeken een afgezonderde werkplek. Dat kan tijdelijk verlichting geven, maar ook leiden tot een kleiner sociaal leven. Misofonie raakt daardoor niet alleen het gehoor. Het kan ook invloed hebben op relaties, ontspanning en het gevoel ergens welkom te zijn.
Geluid en gemoedstoestand
Jongeren met misofonie hadden vaker een depressieve stoornis dan jongeren zonder misofonie. Ze rapporteerden ook meer gevoelens van angst, somberheid en sociale terugtrekking. Vooral die bredere emotionele problemen bleken samen te hangen met de aanwezigheid van misofonie. Maar wat veroorzaakt wat?
Het is voorstelbaar dat iemand die voortdurend hinder ondervindt van geluiden, uiteindelijk gespannen of somber wordt. Andersom kan psychische spanning mogelijk bijdragen aan een sterkere gevoeligheid voor geluiden. Beide verklaringen zijn aannemelijk. Het onderzoek kan echter niet aantonen welke richting het verband heeft. Belangrijk is ook dat misofonie geen bewijs vormt voor een depressie of angststoornis. Je kunt ernstige misofonie ervaren zonder zulke diagnoses.
Wel onderstrepen de bevindingen dat hulpverleners verder moeten kijken dan alleen het geluid. Hoe gaat het met iemand? Hoeveel spanning veroorzaakt de situatie? En welke gevolgen heeft dat voor het dagelijks functioneren?
Misofonie en de link met autisme en ADHD
Voor mensen met autisme of ADHD klinkt gevoeligheid voor geluid vaak vertrouwd. Een drukke omgeving, onverwachte geluiden of omgaan met achtergrondgeluid kunnen veel energie kosten. Toch is misofonie niet hetzelfde als de prikkelgevoeligheid die je bij neurodivergentie vaak ziet
Bij misofonie draait het vooral om de sterke emotionele reactie op specifieke geluiden. Bij bredere sensorische overgevoeligheid kan bijvoorbeeld de hoeveelheid, intensiteit of onvoorspelbaarheid van prikkels een belangrijke rol spelen.
De onderzoekers vonden bij jongeren met misofonie wel vaker bepaalde gedragskenmerken die ook bij autisme kunnen voorkomen, zoals sociale problemen en teruggetrokken gedrag. Dat lijkt interessant, maar vraagt om een belangrijke kanttekening. De onderzoekers gebruikten hiervoor geen specifieke autismetest. Bovendien kunnen deze gedragingen ook voortkomen uit bijvoorbeeld angst of somberheid. Het onderzoek bewijst dus niet dat misofonie een vorm van autisme is, of dat mensen met autisme vaker misofonie hebben.
Ook ADHD kwam vaker voor onder de onderzochte jongeren, maar niet significant vaker bij degenen met misofonie. Eerdere onderzoeken vonden soms wel een verband. Het beeld is dus niet eenduidig.
Voor iemand met autisme of ADHD is vooral van belang om verschillende vormen van overprikkeling niet automatisch op één hoop te gooien. Een gerichte vraag naar welke geluiden precies problemen veroorzaken, kan meer inzicht opleveren dan de algemene constatering dat iemand gevoelig is voor prikkels.
Wat helpt in het dagelijks leven?
Er bestaat geen eenvoudige oplossing die voor iedereen werkt. Toch kunnen kleine aanpassingen veel verschil maken. Een eerste stap is ontdekken welke geluiden problemen veroorzaken. Gaat het vooral om eetgeluiden? Om repetitieve geluiden? Of zijn bepaalde situaties, zoals een drukke werkdag, extra belastend? Vervolgens kun je kijken welke aanpassingen haalbaar zijn.
- Tijdens maaltijden kan zachte achtergrondmuziek helpen om bepaalde geluiden minder opvallend te maken.
- Op het werk kunnen afspraken over een rustige werkplek of een aparte ruimte voor telefoongesprekken verlichting geven.
- Een koptelefoon of oordoppen kunnen in specifieke situaties uitkomst bieden, zolang ze niet de enige manier worden om met geluid om te gaan.
- Wie merkt dat spanning oploopt, kan vooraf afspreken om even weg te lopen zonder daar telkens uitleg over te hoeven geven.
- Partners, familieleden en collega’s kunnen rekening houden met bekende triggers zonder dat ieder normaal geluid verboden hoeft te worden.
Het doel is niet om alle vervelende geluiden uit het leven te verbannen. Dat zou vrijwel onmogelijk zijn en kan ertoe leiden dat steeds meer situaties onveilig of belastend gaan voelen.
Bij ernstige klachten kan professionele begeleiding zinvol zijn. In Nederland onderzochten wetenschappers van Amsterdam UMC cognitieve gedragstherapie bij volwassenen met misofonie. De deelnemers leerden onder meer anders met hun aandacht en spanning om te gaan.
Een deel van de behandelde deelnemers ervoer duidelijke verbetering. Dat is hoopgevend, al helpt deze aanpak niet iedereen en is meer onderzoek nodig, vooral bij jongeren en mensen met neurodivergentie.
Meer begrip, minder strijd
Misofonie kan tot pijnlijke misverstanden leiden. De persoon die last heeft van geluid voelt zich niet serieus genomen. Degene die het geluid maakt, voelt zich misschien voortdurend bekritiseerd. Beide ervaringen verdienen aandacht.
Niemand hoeft zich schuldig te voelen omdat diegene ademhaalt, eet of af en toe een pen laat klikken. Maar iemand met misofonie hoeft evenmin voortdurend te bewijzen dat de reactie echt is. Een gesprek op een rustig moment werkt meestal beter dan een discussie terwijl de spanning al hoog is opgelopen.
Daarbij helpt het om concrete afspraken te maken. Niet: ‘Jij moet stoppen met die geluiden.’ Maar bijvoorbeeld: ‘Tijdens het eten helpt het mij als er wat achtergrondmuziek aanstaat.’
Meer begrip betekent daarbij niet dat de hele omgeving zich altijd moet aanpassen. Het betekent dat we samen zoeken naar manieren waarop iemand met misofonie én de mensen om hen heen prettig kunnen blijven leven.
Temeltürk, R.D. e.a. (2026). Misophonia in adolescents: clinical correlates and associations with autism-related behavioral characteristics within a clinical context. BMC Pediatrics, 26, 1033. https://doi.org/10.1186/s12887-026-07387-0
Jager, I.J. e.a. (2021). Cognitive behavioral therapy for misophonia: A randomized clinical trial. Depression and Anxiety, 38(7), 708–718. https://doi.org/10.1002/da.23127
