Je bent 22. Officieel volwassen. In de praktijk zit je in een cocktail van keuzes, deadlines en sociale verwachtingen. Studie of werk. Zelfstandig wonen. Relaties die “serieus” worden. Een agenda die je zelf moet maken én zelf moet bewaken. En als je brein net wat anders is afgesteld door autisme, ADHD of allebei, dan kan precies die overgang een breekpunt worden.
Veel mensen met autisme herkennen dit gevoel: ik red het… totdat het ineens niet meer gaat. Niet omdat je “zwak” bent, maar omdat de rek er langzaam uit is. En bij ADHD zie je iets vergelijkbaars: je kunt lang op adrenaline draaien, tot je lijf en hoofd zeggen: klaar.
Een recente studie in JCPP Advances keek naar depressie en angst bij jongvolwassenen met hoge trekken van autisme en/of ADHD. Niet in een kliniek, maar in een grote community-steekproef. De uitkomst is confronterend en tegelijk verhelderend: zowel autisme als ADHD hangen samen met meer depressie- en angstklachten, en ook met een grotere kans om door een diagnostische drempel te zakken bij een interview.
Wat er is onderzocht en waarom dit onderzoek nuttig is
De onderzoekers wilden één simpele vraag beantwoorden: hebben jongvolwassenen met hoge trekken van autisme en/of ADHD meer kans op depressie en angst?
Ze onderzochten 556 jongvolwassenen (gemiddelde leeftijd 22 jaar en 5 maanden; 52% vrouw) uit een tweelingen-cohort. Ze corrigeerden in hun analyses voor sekse, leeftijd, cognitieve vaardigheid en sociaaleconomische status van ouders.
Waarom is dat interessant? Omdat jongvolwassenheid een periode is waarin mentale klachten in het algemeen vaker opduiken. En omdat de combinatie AuDHD in het echte leven veel voorkomt, maar onderzoek vaak toch “of-of” blijft.
Hoe ze autisme en ADHD in groepen hebben gezet
Belangrijk detail: dit onderzoek keek niet alleen naar “wie heeft een diagnose”, maar vooral naar hoge trekken. Dat is realistischer, want in het dagelijks leven heb je ook mensen met duidelijke kenmerken van autisme of ADHD zonder officiële stempel.
Voor autisme gebruikten ze onder andere:
- ADOS-2 (observatiemaat, met een calibrated severity score)
- SRS-2 (zelfrapportage over sociale en gedragskenmerken van autisme)
Voor ADHD gebruikten ze onder andere:
- DIVA 2.0 (interview om DSM-5 criteria voor ADHD te beoordelen)
- BAARS-IV (zelfrapportage over ADHD-kenmerken, met een afkapwaarde)
Op basis daarvan maakten ze twee “hoog/laag”-labels: Autisme-hoog versus autisme-laag, en ADHD-hoog versus ADHD-laag. Omdat die labels elkaar mochten overlappen, ontstonden vier groepen:
- Autisme-laag + ADHD-laag
- Autisme-laag + ADHD-hoog
- Autisme-hoog + ADHD-laag
- Autisme-hoog + ADHD-hoog
De groepsgroottes waren:
- Autisme-laag + ADHD-laag: 296
- Autisme-laag + ADHD-hoog: 131
- Autisme-hoog + ADHD-laag: 55
- Autisme-hoog + ADHD-hoog: 72 (ResearchGate)
Dit is meteen een eerste les: de groep met autisme-hoog (met of zonder ADHD) is kleiner. Daardoor zijn sommige conclusies statistisch kwetsbaarder. Daar komen we straks op terug.
Wat ze precies maten: Klachten en diagnoses
Ze keken op twee manieren naar depressie en angst:
- Zelfrapportage-vragenlijsten
- PHQ-9 voor depressieve klachten
- GAD-7 voor angstklachten
- Een gestructureerd interview (MINI)
Daarmee bepaalden ze of iemand voldeed aan een diagnostische drempel voor:- huidige depressie/dysthymie (lage-stemmingsstoornissen)
- angststoornissen (zoals paniek, agorafobie, sociale angst, gegeneraliseerde angst)
Dit is belangrijk. Vragenlijsten zeggen: hoeveel klachten ervaar je? Het interview zegt: voldoe je aan een drempel waarbij je in een diagnostisch hokje valt? Dat zijn twee verschillende werelden, en juist daarom is het sterk dat dit onderzoek ze allebei gebruikte.
Zowel autisme als ADHD hangen samen met meer depressie en angst
De hoofdboodschap is helder:
- Hoge trekken van autisme hingen samen met meer depressie- en angstklachten.
- Hoge trekken van ADHD hingen daar ook mee samen.
- En in het interview (MINI) hadden mensen met autisme-hoog en/of ADHD-hoog vaker een diagnose-drempel voor angst of lage-stemming.
Met andere woorden: dit is niet “alleen autisme”, en ook niet “alleen ADHD”. Beide dragen bij. Dat is tegelijk logisch en belangrijk. Logisch, omdat beide profielen te maken hebben met stressregulatie, prikkelverwerking, planning, sociale belasting en vaak ook een geschiedenis van misverstanden. Belangrijk, omdat zorg en begeleiding nog steeds te vaak één label als hoofdverhaal kiest en de rest vergeet.
Stapelen autisme en ADHD zich op?
Veel mensen verwachten een soort super-effect: als je én autisme én ADHD (AuDHD) hebt, dan wordt het exponentieel erger. Wat dit onderzoek vond is subtieler:
- De groep met autisme-hoog én ADHD-hoog liet gemiddeld de meeste mentale klachten zien.
- Maar statistisch gezien vonden de onderzoekers geen stevig interactie-effect (dus geen hard bewijs dat autisme en ADHD elkaar “versterken” op een manier die bovenop de optelsom komt).
Praktisch vertaald:
- Als je autisme hebt, heb je extra risico.
- Als je ADHD hebt, heb je extra risico.
- Als je beide hebt, zit je vaak in de hoogste risicogroep, maar dat lijkt vooral omdat je twee bronnen van belasting tegelijk hebt, niet omdat er een mysterieuze derde factor ontstaat.
Dat klinkt technisch, maar het helpt wel om realistisch te blijven. Het is niet “gedoemd”. Het is: je draagt meer gewicht, dus je hebt meer steun, betere hulpmiddelen en eerlijkere verwachtingen nodig.
Cijfers in één oogopslag
Hieronder staan de percentages jongvolwassenen die in het interview (MINI) voldeden aan een drempel voor een lage-stemmingsdiagnose of een angstdiagnose. Daarnaast zie je “subthreshold”: wel duidelijk klachten, maar net niet boven de drempel. (ResearchGate)
| Traitgroep | Lage stemming: diagnose-drempel | Lage stemming: subthreshold | Angst: diagnose-drempel | Angst: subthreshold |
|---|---|---|---|---|
| Autisme-laag + ADHD-laag (n=296) | 4,05% | 95,95% | 17,23% | 82,77% |
| Autisme-laag + ADHD-hoog (n=131) | 9,77% | 87,97% | 23,31% | 75,19% |
| Autisme-hoog + ADHD-laag (n=55) | 27,27% | 72,73% | 41,82% | 58,18% |
| Autisme-hoog + ADHD-hoog (n=72) | 27,78% | 72,22% | 54,17% | 45,83% |
Let op: “subthreshold” betekent niet “niks aan de hand”. Het betekent: je zit in het grijze gebied. En dat grijze gebied is precies waar veel mensen met autisme of ADHD jarenlang in blijven hangen: te veel last om fijn te leven, te weinig “bewijs” om snel hulp te krijgen.
Vrouwen met autisme liepen extra risico
De onderzoekers zagen dat vrouwen met hoge trekken van autisme een opvallend hoog risico hadden op bijkomende mentale problemen. Dat past bij wat je in de praktijk vaak hoort:
- Vrouwen met autisme maskeren vaker en langer.
- Ze krijgen later herkenning of diagnose.
- Ze zijn vaak extreem goed in “doen alsof het wel gaat”.
- En ze betalen daar later de rekening voor, met uitputting, angst of depressie.
Belangrijk om het niet te simplificeren: dit onderzoek bewijst niet waarom dit zo is. Maar het signaal is serieus genoeg om in hulpverlening en in de omgeving extra scherp te zijn op stille overbelasting.
Waarom juist jongvolwassenheid zo’n kwetsbare fase is
Als je 22 bent, verandert er niet één ding. Er verandert alles tegelijk. En dat is precies het probleem.
Bij autisme zie je vaak:
- meer stress door sociale ongeschreven regels (stage, werkvloer, daten, samenwonen)
- overprikkeling door drukke omgevingen en een volle week
- moeite met onverwachte verandering, terwijl jongvolwassenheid één grote verandering is
- een “spaarstand” na sociale situaties, waardoor herstel te weinig ruimte krijgt
Bij ADHD zie je vaak:
- chaos door administratie, deadlines, geld, planning
- uitstelgedrag dat niet lui is, maar een stressreactie
- wisselende slaap en energie, met pieken en crashes
- jarenlang compenseren met last-minute adrenaline, tot het lichaam het niet meer trekt
En als autisme en ADHD samenkomen, krijg je soms een lastige mix: je hoofd wil routine en voorspelbaarheid (autisme), maar je aandacht en energie schieten alle kanten op (ADHD). Dat is geen karakterfout. Dat is een botsing tussen twee systemen in één lijf.
Herkenningscheck: Hoe depressie en angst zich soms “anders” laten zien
Depressie en angst zien er in folders vaak netjes uit: somber, huilen, piekeren, bang zijn.
Maar bij autisme (en soms ook bij ADHD) kan het anders aanvoelen. Bijvoorbeeld:
- Somberte als leegte of vlakheid, niet per se verdriet.
- Prikkelbaarheid en kort lontje in plaats van huilbuien.
- Meer shutdowns of terugtrekking (“ik kan niks meer”), zonder dat je het woord depressie gebruikt.
- Meer rigiditeit: alles moet precies zo, anders paniek.
- Meer lichamelijke klachten: hoofdpijn, buik, spanning, slecht slapen.
- Bij angst: vermijden zonder het “bang” te noemen. Gewoon: ik ga niet.
Als je jezelf hierin herkent, betekent dat niet automatisch dat je een stoornis hebt. Maar het betekent wél: dit is iets om serieus te nemen, juist omdat het bij autisme makkelijk wordt weggezet als “zo ben jij nu eenmaal”.
Wat je als neurodivergente jongvolwassene kunt doen
Geen magische tips. Wel een aanpak in lagen. Zodat je niet meteen “je hele leven moet fixen”, maar stap voor stap lucht krijgt.
Laag 1: Maak je belasting zichtbaar
Veel mensen met autisme zijn gewend om door te duwen. Veel mensen met ADHD zijn gewend om op wilskracht te vertrouwen. Beide strategieën falen als je structureel op of over je grens leeft.
Praktisch:
- Hou 7 dagen bij: wat kost energie, wat geeft energie?
- Zet ook prikkels erbij: geluid, licht, sociale druk, deadlines.
- Noteer je herstel: wanneer laad je echt op? Wanneer ben je alleen maar “offline”?
Dit is goud waard. Voor jezelf. En voor een huisarts of psycholoog. Want “ik ben vaak moe” is vaag. “Na drie dagen kantoor stort ik in en slaap ik 12 uur” is concreet.
Laag 2: Bouw een herstelbudget alsof je een topsporter bent
Autisme en ADHD zijn geen ziekte. Maar je prikkel- en stresssysteem kan wel chronisch overbelast raken in een wereld die er onvoldoende rekening mee houdt. Dan moet herstel geen bijzaak zijn, maar onderdeel van je planning.
Probeer:
- Elke dag één prikkelarme pauze van 20–30 minuten.
- Minimaal één dag per week zonder sociaal gedoe (en ja, dat voelt soms asociaal of wordt zo geclassificeerd door je omgeving, maar het is onderhoud).
- Beweging in microdoses. Niet “ga sporten”, maar: 10 minuten wandelen is ook beweging.
Laag 3: Maak je leven simpeler, niet jouw brein “normaler”
Als je autisme hebt, is het vaak niet jouw brein dat het probleem is, maar de hoeveelheid ruis eromheen. Voorbeelden van simpeler maken:
- Administratie: één vaste plek, één vaste tijd, één vaste volgorde.
- Eten: 5 vaste maaltijden die altijd mogen. Variatie is een luxe, geen plicht.
- Sociale afspraken: korter, eerder op de dag, met een duidelijke eindtijd.
- Werk/studie: vraag om voorspelbaarheid (duidelijke taken, deadlines op papier, prioriteiten).
En als je ADHD hebt: bouw je systeem alsof je geen werkgeheugen hebt. Want op stressdagen heb je dat ook niet.
Laag 4: Zoek hulp op een manier die bij autisme en ADHD past
Veel mensen met autisme haken af bij vage gesprekken. Veel mensen met ADHD haken af bij lange wachtlijsten en ingewikkelde trajecten. Dus: maak het praktisch. Neem naar je huisarts (of POH-GGZ) een A4 mee met:
- 5 belangrijkste klachten (kort, feitelijk)
- triggers (prikkels, deadlines, sociale situaties)
- gevolgen (werk/studie, relaties, slaap, zelfzorg)
- wat al helpt (ook al is het klein)
- wat je wil: bijvoorbeeld screening, behandeling, of doorverwijzing
In Nederland kan de huisarts samen met de POH-GGZ lichte tot matige psychische klachten begeleiden en zo nodig doorverwijzen naar de ggz. (Rijksoverheid)
In België is er terugbetaling en organisatie van eerstelijns psychologische zorg via netwerken geestelijke gezondheidszorg (met voorwaarden en eigen bijdrage). (RIZIV)
Wat werkgevers, hulpverleners en naasten hieruit kunnen halen
Als je dit leest als werkgever of naaste, dan is de belangrijkste boodschap: mentale klachten bij autisme en ADHD zijn niet zeldzaam, en vaak niet “plotseling”. Ze bouwen op.
Wat helpt:
- Maak verwachtingen expliciet. Niet “je weet wel wat ik bedoel”.
- Geef voorspelbaarheid in taken en deadlines.
- Check prikkelbelasting: open kantoor, veel meetings, veel switchen.
- Beloon niet alleen sociaal gedrag, maar ook kwaliteit en betrouwbaarheid.
- Neem signalen serieus: terugtrekking, vaker ziek, sneller boos, meer fouten.
Voor hulpverleners: pas tempo en vorm aan. Kortere sessies, concreet oefenen, duidelijke samenvatting op papier, minder impliciete opdrachten. Dat is niet pamperen. Dat is toegankelijkheid.
Kritische noot: Wat dit onderzoek niet bewijst
Dit onderzoek is sterk, maar niet alwetend.
- Het is grotendeels cross-sectioneel: je ziet samenhang, geen oorzaak-gevolg. Je kunt dus niet zeggen: autisme veroorzaakt depressie.
- Het is een tweelingen-steekproef uit het VK. Dat is niet automatisch “de hele wereld”.
- Groepen met autisme-hoog zijn kleiner. Dat maakt sommige schattingen gevoeliger.
- “Hoge trekken” is een nuttig concept, maar het blijft een keuze van afkapwaarden.
Toch is de kern robuust genoeg om serieus te nemen: in deze levensfase is het risico op depressie en angst duidelijk hoger bij autisme en bij ADHD.
Capp S, De Burca A, Aydin Ü, Agnew-Blais J, Lautarescu A, Ronald A, Happé F, McLoughlin G. Depression and anxiety are increased in autism and ADHD: Evidence from a young adult community-based sample. JCPP Adv. 2025 Mar 26;5(4):e70003. doi: 10.1002/jcv2.70003. PMID: 41395342; PMCID: PMC12698284.
Rijksoverheid. (z.d.). Psychische hulp door huisarts of andere zorgaanbieders (huisarts/POH-GGZ en doorverwijzing). (Rijksoverheid)
Thuisarts.nl. (2025). Ik heb psychische klachten. Van wie krijg ik hulp? (thuisarts.nl)
Thuisarts.nl. (2025). Ik heb een depressie (wanneer bellen, crisis). (thuisarts.nl)
RIZIV. (z.d.). Eerstelijns psychologische zorg in een netwerk voor geestelijke gezondheid (terugbetaling en organisatie). (RIZIV)
CM. (z.d.). Psychologische zorg (informatie over terugbetaling). (CM)
