Bloedarmoede (ook wel anemie) klinkt misschien als iets wat vooral speelt bij mensen die te weinig ijzer binnenkrijgen of veel bloed hebben verloren. Maar wist je dat ook je mentale gezondheid ermee te maken kan hebben?
Bloedarmoede betekent dat je te weinig hemoglobine in je bloed hebt. Hemoglobine is het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof door je lichaam vervoert. Bij een tekort daaraan voel je je snel moe, duizelig of futloos. En dat… lijkt verdacht veel op de klachten die je ook bij een depressie ziet.
Onderzoekers vragen zich al jaren af of er een directe link is. Word je somber van een tekort aan zuurstof? Of krijg je juist een tekort aan hemoglobine omdat je bij een depressie slechter eet, minder beweegt of je lichaam minder goed voor zichzelf zorgt?
En dan is er nóg een factor: antidepressiva. Helpen die het risico op bloedarmoede verlagen, of maken ze het net erger? Een grote Franse studie probeert daar nu duidelijkheid in te brengen.
Wat laat het onderzoek uit Parijs zien?
De onderzoekers gebruikten gegevens uit de Paris Prospective Study III – een langlopend gezondheidsonderzoek onder ruim 10.000 inwoners van Parijs tussen de 50 en 75 jaar. Voor dit specifieke onderzoek keken ze naar 8640 mensen zonder ernstige chronische ziekten. Ze bekeken bij iedereen drie dingen:
- Hoe hoog het hemoglobinegehalte in het bloed was;
- Of iemand depressieve klachten had;
- Of iemand antidepressiva gebruikte – en zo ja, welke soort.
Ze ontdekten dat zowel depressieve klachten als het gebruik van antidepressiva los van elkaar samenhangen met een iets lager hemoglobinegehalte. Dat wil zeggen: mensen met depressieve klachten hádden gemiddeld wat lagere waardes, en mensen die antidepressiva slikten óók – zelfs als ze géén (meer) depressieve klachten rapporteerden.
Het effect was het duidelijkst bij mensen die SSRI’s (zoals citalopram of sertraline) of SNRI’s (zoals venlafaxine) gebruikten. Die groepen hadden gemiddeld het laagste hemoglobinegehalte van allemaal.
Het verschil in bloedwaarden is klein – gemiddeld 0,07 tot 0,1 gram per deciliter lager – maar wel statistisch significant. En bij mensen die al aan de onderkant van de normale waarde zitten, kan dat net het verschil maken tussen ‘nog net gezond’ en ‘bloedarmoede’.
Depressie: Oorzaak, gevolg of allebei?
De hamvraag: wat is oorzaak en wat is gevolg? Het is goed mogelijk dat mensen met een depressie bloedarmoede ontwikkelen doordat ze slechter eten, minder bewegen, en minder goed voor zichzelf zorgen. Vitamine B12-, foliumzuur- of ijzertekort zijn bekende oorzaken van een lage hemoglobinewaarde – en juist bij depressieve mensen komen die tekorten vaker voor.
Een andere verklaring: bloedarmoede zelf maakt je moe, traag en somber – wat dan weer lijkt op depressie. In dat geval is de bloedarmoede de oorzaak, en is depressie meer het gevolg.
En dan is er nog een derde mogelijkheid: dat beide klachten voortkomen uit dezelfde onderliggende processen, zoals ontstekingen in het lichaam, hormonale veranderingen of genetische aanleg. Wat het ook is: de combinatie komt regelmatig voor.
Wat doen antidepressiva met je bloedwaarden?
De resultaten van de studie zijn extra opvallend omdat ook het gebruik van antidepressiva los van depressie geassocieerd was met een lagere hemoglobinewaarde. Hoe kan dat?
Vooral SSRI’s en SNRI’s lijken hierin een rol te spelen. Deze middelen beïnvloeden het serotoninesysteem in de hersenen, maar ook daarbuiten – bijvoorbeeld in je darmen en in je bloed. Serotonine speelt een rol bij de stolling van bloed. Door SSRI’s en SNRI’s wordt die stolling wat minder efficiënt, waardoor je gevoeliger bent voor bloedverlies, ook als dat nauwelijks zichtbaar is.
Sommige mensen krijgen bijvoorbeeld vaker last van bloedneuzen, blauwe plekken of langere menstruaties als ze SSRI’s gebruiken. Bij een kleine groep kan dat op termijn leiden tot een verlaagde hemoglobinewaarde, zeker als ze al kwetsbaar zijn of andere gezondheidsproblemen hebben.
Opmerkelijk: in dieronderzoek zagen onderzoekers juist dat extra serotonine bloedaanmaak (erytropoëse) kan stimuleren. Maar dat effect werd in deze studie bij mensen dus niet bevestigd. De onderzoekers concluderen dan ook: vooral bij mensen die al risico lopen op bloedarmoede, moet je voorzichtig zijn met deze medicatie – of tenminste regelmatig hun bloedwaarden controleren.
Is dit reden tot zorgen?
Op het eerste gezicht lijken de verschillen in hemoglobinegehalte klein. Maar dat maakt ze niet onbelangrijk. Voor mensen met een goede lichamelijke gezondheid is er waarschijnlijk weinig reden tot paniek. Maar voor mensen met bijvoorbeeld een laag ijzergehalte, nierproblemen, menstruatieklachten of ondervoeding kan het net dat duwtje geven richting bloedarmoede – en daarmee extra vermoeidheid, concentratieproblemen en lichamelijke klachten veroorzaken.
Daarnaast is het signaal dat antidepressiva effect kunnen hebben op je bloedwaarden ook belangrijk voor huisartsen, psychiaters en apothekers. Niet om antidepressiva te ontmoedigen – ze kunnen levensreddend zijn – maar wel om breder te kijken dan alleen ‘werkt het voor de stemming?’
En het is ook een reminder voor patiënten zelf: merk je dat je extreem moe wordt, duizelig bent of bleek ziet sinds je met een antidepressivum bent begonnen? Dan kan een bloedonderzoek zinvol zijn.
Wat zegt dit voor Nederland en België?
In Nederland en België gebruiken honderdduizenden mensen antidepressiva, waarvan een groot deel SSRI’s of SNRI’s. Tegelijk hebben ook veel mensen (vooral vrouwen en ouderen) last van (lichte) bloedarmoede – vaak zonder dat ze het weten.
Er wordt in de richtlijnen zelden specifiek gewaarschuwd voor bloedarmoede als bijwerking van antidepressiva. Deze studie laat zien dat dat wellicht anders zou moeten – of op z’n minst dat het onderwerp het verdient om besproken te worden.
Een bijkomend punt is dat mensen met depressie of langdurige mentale klachten vaak minder snel medische hulp zoeken voor lichamelijke klachten – óók in Nederland en België. Daardoor kunnen signalen van bloedarmoede lang onopgemerkt blijven.
Voor behandelaars én patiënten geldt dus: wees alert, vooral bij klachten als vermoeidheid, hartkloppingen of bleekheid. Soms is het gewoon stress of depressie. Maar soms ook… zit je letterlijk ‘laag in je bloed’.
Kort samengevat
- Depressie en bloedarmoede komen vaak samen voor – dat is geen toeval.
- Deze Franse studie toont aan dat depressie én antidepressiva elk voor zich een lagere hemoglobinewaarde kunnen geven.
- SSRI’s en SNRI’s lijken hierin de grootste rol te spelen.
- Vooral mensen die al risico lopen op bloedarmoede (zoals ouderen, menstruerende vrouwen, mensen met ondervoeding) moeten goed in de gaten worden gehouden.
- Vermoeidheid bij depressie is niet altijd alleen maar psychisch – laat bij twijfel je bloed checken.
Vulser H, Lemogne C, Boutouyrie P, Côté F, Perier MC, Van Sloten T, Hoertel N, Danchin N, Limosin F, Jouven X, Empana JP. Depression, antidepressants and low hemoglobin level in the Paris Prospective Study III: A cross-sectional analysis. Prev Med. 2020 Jun;135:106050. doi: 10.1016/j.ypmed.2020.106050. Epub 2020 Mar 8. PMID: 32156564.
