Iedereen kent het gevoel: je piekert je suf over iets dat al gebeurd is, of je ergert je mateloos aan iets wat je toch niet kunt veranderen. Misschien een gemiste kans, een pijnlijke ruzie of een verkeerde opmerking die je blijft herhalen in je hoofd. Vaak proberen we dat nare gevoel weg te drukken of er anders naar te kijken: “Ach, het valt wel mee, er zijn ergere dingen”. Dat heet herinterpreteren of cognitieve herstructurering.
Maar er is nog een andere route: accepteren wat er is. In plaats van krampachtig proberen de situatie te veranderen of mooier te maken dan hij is, laat je de emoties toe. Je kijkt ze recht aan en zegt eigenlijk: “Oké, dit is rot, maar dit is nu de realiteit.”
Die houding – radicale acceptatie – is een vaardigheid uit de dialectische gedragstherapie (DBT). Het idee is simpel maar krachtig: vechten tegen de werkelijkheid levert vaak alleen maar meer spanning op. Door die strijd los te laten, kan je systeem tot rust komen. Maar werkt dat ook echt? Een nieuw onderzoek van de Universiteit van Haifa keek of radicale acceptatie als losse techniek, dus los van een complete therapie, emoties beter temt dan een rationele herinterpretatie.
Het onderzoek: Emoties trainen in één sessie
De onderzoekers namen 92 gezonde jongvolwassenen tussen de 18 en 45 jaar. Ze werden willekeurig verdeeld over twee groepen. De ene groep oefende met radicale acceptatie, de andere met “check the facts” – een DBT-oefening die lijkt op cognitieve herinterpretatie. Daarbij kijk je kritisch of je gedachten wel kloppen en of je je situatie niet te negatief inschat.
Alle deelnemers kregen dezelfde procedure. Eerst vulden ze vragenlijsten in over hun emoties en emotieregulatie. Daarna bekeken ze een korte instructievideo over hun toegewezen vaardigheid. Vervolgens schreven ze over een persoonlijke gebeurtenis die ze op dat moment nog steeds pijn deed: een ruzie, afwijzing of ander negatief voorval.
Na het opschrijven van hun ervaring voerden ze de aangeleerde vaardigheid uit: ofwel radicale acceptatie, ofwel check the facts. Ondertussen werd gemeten hoe hun emoties schommelden. Tot slot deden ze een aparte taak: ze kregen nare foto’s te zien uit een bekende psychologische beeldbank (denk aan ongeluksscènes of verdrietige situaties) en moesten die bekijken terwijl ze de nieuwe vaardigheid toepasten. Zo konden de onderzoekers meten of de effecten ook overdraagbaar waren naar een heel andere context.
Wat gebeurde er met de emoties?
De resultaten waren opvallend. Beide groepen voelden zich natuurlijk beroerder nadat ze hun negatieve gebeurtenis hadden opgeschreven – logisch, want het ophalen van nare herinneringen doet pijn. Maar na het toepassen van de vaardigheid zagen we een duidelijk verschil.
De groep die radicale acceptatie gebruikte, herstelde volledig: hun negatieve emoties zakten terug naar hetzelfde niveau als voor het ophalen van de herinnering. Ook hun positieve gevoelens kwamen weer op het oude peil. Met andere woorden: na het oefenen met radicale acceptatie voelden ze zich weer zoals aan het begin van de sessie.
De check the facts-groep voelde zich wel wat beter, maar bleef hangen op een lager niveau. De nare gevoelens bleven sterker aanwezig en de positieve emoties kwamen niet helemaal terug.
Een voorbeeld maakt dat concreet. Stel je voor: je bent nog steeds kwaad omdat je baas een onaardige opmerking maakte. Met check the facts zeg je misschien: “Misschien bedoelde hij het niet zo, of had hij gewoon een slechte dag.” Dat verzacht de pijn een beetje, maar de irritatie blijft knagen. Met radicale acceptatie zeg je: “Het was echt een botte opmerking en dat deed pijn. Ik laat dat gevoel er gewoon zijn.” En gek genoeg lucht dat vaak meer op.
Waarom vooral ‘niet oordelen’ helpt
De onderzoekers wilden weten welk onderdeel van acceptatie nu eigenlijk de motor is. Ze onderscheiden twee kerncomponenten: willingness (bereidheid om emoties volledig te ervaren) en nonjudgment (het niet veroordelen van die emoties).
Wat bleek? Vooral het niet-oordelen maakte het verschil. Deelnemers die oefenden met radicale acceptatie werden merkbaar beter in het accepteren van emoties zonder zichzelf te veroordelen: “Het is normaal dat ik me zo voel”. Dat hielp sterker tegen negatieve gevoelens dan simpelweg bereid zijn om emoties te ervaren.
Dit verklaart ook waarom eerdere studies zulke wisselende resultaten lieten zien. Onderzoek dat vooral focuste op ‘openstaan voor emoties’ vond vaak weinig effect. Studies die het accent legden op niet-oordelen zagen wél verbeteringen. Het huidige onderzoek bevestigt: mildheid en begrip voor jezelf zijn waarschijnlijk de sleutelingrediënten.
Van accepteren naar veranderen: Een verrassend effect
Nog een interessante vondst: deelnemers die radicale acceptatie oefenden, werden daarna óók beter in cognitieve herinterpretatie. Met andere woorden: door eerst de realiteit volledig te erkennen, konden ze later gemakkelijker hun gedachten bijsturen.
Dat klinkt misschien paradoxaal – hoe kan accepteren dat je niets kunt veranderen, juist verandering mogelijk maken? Psychologen zien het als een soort opstapje. Pas als je de strijd met de werkelijkheid loslaat, ontstaat ruimte in je hoofd om op een andere manier naar de situatie te kijken.
De check the facts-groep, die juist direct leerde herinterpreteren, liet dit effect niet zien. Waarschijnlijk vraagt het direct veranderen van je gedachten meer training en tijd. Acceptatie kan dus werken als een soort katalysator: je maakt eerst vrede met de situatie, en dat opent de deur naar verandering.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor mensen die worstelen met stress, piekeren of heftige emoties kan radicale acceptatie een nuttig hulpmiddel zijn. Het wordt al veel toegepast binnen DBT, bijvoorbeeld bij mensen met borderline, depressie of verslaving. Maar ook buiten therapie kun je ermee oefenen. Denk aan mindfulness-trainingen of zelfhulpboeken die je uitnodigen je gevoelens te erkennen in plaats van weg te drukken.
Toch zijn er kanttekeningen. Dit onderzoek keek alleen naar effecten op de korte termijn, na één oefensessie. We weten niet hoe lang die effecten standhouden. Ook deed er geen klinische groep mee – het blijft dus onzeker of de resultaten gelden voor mensen met serieuze psychische problemen.
Een ander punt: acceptatie is niet hetzelfde als berusting of passief toekijken. Het gaat juist om een actieve houding: de realiteit zien zoals die is, mét je gevoelens erbij, en van daaruit beslissen wat je wél kunt doen.
Van ‘Ik voldoe niet’ naar ‘dit kan ik wél’
Dit is geschreven voor neurodivergente mensen die zichzelf soms waardeloos voelen omdat ze niet passen in de neurotypische norm. Hieronder korte, praktische stappen die je meteen kunt proberen.
- Begin met twee lijsten
Schrijf één lijst met dingen die je lastig vindt of waarbij je beperkingen ervaart. Schrijf een tweede lijst met dingen waar je goed in bent en wat je plezier geeft (bijv. nauwkeurig en/of repetitief werk, loyaliteit, integriteit, scherp inzicht). Houd beide lijsten kort: 3–5 items. - Erken de pijn — oefening (1 minuut)
Zit rechtop, sluit kort je ogen, adem drie keer rustig. Zeg hardop of in jezelf: “Het doet pijn dat ik niet altijd voldoe. Dat mag er zijn.” Dit is een mini-variant van radicale acceptatie: je hoeft het nog niet op te lossen, alleen te erkennen. - Koppel talent aan waarde
Kijk naar je tweede lijst en kies één eigenschap of vaardigheid. Bedenk hoe die concreet van waarde kan zijn — voor jezelf of anderen (bijv. precies werken = betrouwbaar; dat is lastig om te vinden). Schrijf één zin: “Mijn nauwkeurigheid helpt me …” - Kleine stappen naar zichtbaarheid
Zet één kleine, haalbare stap waarmee je je talent inzet. Bijvoorbeeld: bied aan een taak te doen op het werk of maak een klein portfolio van je werk. Succes versterkt zelfwaardering. - Beperk piekeren met ‘kort checken’
Als je gaat piekeren: stel een timer op 5 minuten. Sta jezelf toe te piekeren, maar stop na de timer en noteer één concreet actiepunt (of: niets doen). Dit voorkomt urenlang vastzitten. - Hulp zoeken is kracht
Als depressie of angst het dagelijks leven ernstig belemmert, zoek professionele hulp. CGT/therapie en DBT-vaardigheden (zoals radicale acceptatie) werken vaak goed in combinatie met medicatie waar nodig.
Kort voorbeeldzin die je kunt herhalen op een slechte dag:
“Het klopt dat ik moeite heb met sommige dingen. Ik heb ook eigenschappen en vaardigheden waar ik trots op mag zijn. Dat maakt mij waardevol.”
Segal, O., Bronshtein, K., & Weinbach, N. (2025). The benefits of radical acceptance of reality as a standalone strategy for emotion regulation. Current Psychology, 44, 1780–1792. https://doi.org/10.1007/s12144-025-07286-0
