Tourette is zo’n aandoening die meteen beelden oproept: plotselinge bewegingen, geluidjes of scheldwoorden die iemand eruit flapt zonder het te willen. Voor wie er niet mee te maken heeft, lijkt het soms bijna komisch. Maar wie Tourette van dichtbij kent, weet hoe zwaar de impact kan zijn. De tics beginnen meestal in de kindertijd, pieken rond de puberteit en kunnen het dagelijks leven flink verstoren.
De klassieke behandeling? Antipsychotica, eventueel gecombineerd met gedragstherapie. Dat werkt vaak redelijk, maar komt ook met een lijst bijwerkingen: van sufheid tot gewichtstoename en een vlak gevoel. Geen wonder dat steeds meer mensen hun blik verruimen en alternatieven onderzoeken. Een opvallende kandidaat is de traditionele Chinese geneeskunde (TCM). In China is het al langer gangbaar, maar ook in Europa duikt het vaker op. De vraag is: kan TCM echt iets toevoegen, of blijft het vooral bij mooie verhalen?
Tics en hun impact in het dagelijks leven
Tics zijn onwillekeurige bewegingen of geluiden: ogen knipperen, schouders optrekken, keel schrapen, piepen, woorden herhalen of zelfs vloeken. Voor de een blijft het bij kleine trekjes, voor de ander kan het ernstig invaliderend zijn.
Neem Ruben (fictief voorbeeld), een 15-jarige scholier uit Utrecht. Tijdens de les kan hij zijn hoofdschokken nauwelijks onderdrukken. Klasgenoten lachen erom, maar hij krijgt er nekpijn van en zijn concentratie lijdt eronder. Of Sofie uit Antwerpen, die telkens keelgeluiden maakt. Tijdens haar rijexamen leidde dat tot zo veel spanning dat ze zakte – niet door haar rijvaardigheid, maar door de tics die haar examenrit verstoorden.
De sociale gevolgen zijn vaak groter dan de lichamelijke klachten. Stigma, pesterijen en onbegrip maken dat veel mensen met Tourette zich terugtrekken. Het feit dat Tourette vaak samengaat met ADHD, dwangklachten of angststoornissen maakt het plaatje nog complexer.
Waarom standaardbehandeling niet altijd genoeg is
Artsen schrijven vaak antipsychotica zoals haloperidol, risperidon of pimozide voor. Deze middelen kunnen de tics onderdrukken, maar nooit helemaal. Bovendien komt het geregeld voor dat de klachten terugkeren zodra iemand stopt met medicatie.
Daar komt nog bij: de bijwerkingen zijn niet mals. Sufheid, gewichtstoename en motorische bijwerkingen (zoals trillingen of stijfheid) komen veel voor. Voor kinderen en jongeren, die nog volop in ontwikkeling zijn, voelt dat vaak als een te hoge prijs. Ouders zoeken daarom naar zachtere oplossingen – of in elk geval naar iets wat de medicatie kan aanvullen, zodat lagere doseringen mogelijk worden.
Gedragstherapie (bijvoorbeeld habit reversal training) kan zeker helpen, maar vraagt veel motivatie en is niet altijd overal beschikbaar. De zoektocht naar alternatieven leidt zo al snel naar complementaire aanpakken zoals TCM.
Habit reversal training is een gedragstherapie die mensen met tics helpt hun klachten te verminderen. Het begint met bewustwording: je leert voelen wanneer een tic eraan komt, bijvoorbeeld een spanning of kriebel. Daarna oefen je een tegenbeweging – een handeling die de tic blokkeert. Zo kun je een hoofdschok vervangen door het rustig aanspannen van de nekspieren. Ook ontspanning en herhaling spelen een rol. Het is geen quick fix, maar met begeleiding en oefening blijkt HRT in onderzoek een van de meest effectieve niet-medicamenteuze behandelingen voor tics. In Nederland en België wordt het steeds vaker aangeboden binnen gespecialiseerde GGZ-instellingen.
Hoe TCM bij Tourette er uitziet
In de klassieke Chinese teksten vind je Tourette niet als apart ziektebeeld terug. Toch beschrijven die bronnen verschijnselen die er verdacht veel op lijken: “wind die van binnen woedt”, “krampen” of “spasmen”. Volgens de TCM ontstaan zulke klachten doordat de balans tussen energieën – yin en yang – verstoord is. Vooral de lever en de nieren spelen daarin een rol.
Een veelgebruikt concept is de “interne leverwind”: een soort storm in het zenuwstelsel, veroorzaakt door te veel spanning of hitte in het lichaam. Dat klinkt misschien mystiek, maar de vergelijking met moderne verklaringen is opvallend. In Westers onderzoek zien we dat tics samenhangen met ontregelde dopaminehuishouding en overactieve hersencircuits (de zogeheten CSTC-lussen). Beide kun je zien als een soort interne storm die moeilijk te bedwingen is.
TCM koppelt ook genetische kwetsbaarheden aan deze patronen. Zo is een ontstekingsgerelateerd gen (IL1RN) vaker afwijkend bij mensen met Tourette. In de TCM-taal zou dat overeenkomen met “hitte die wind opwekt”. Een ander gen (SLC1A3) beïnvloedt glutamaat, een prikkelende neurotransmitter – in TCM-termen: te veel “yang-vuur”.
Wat zit er in de kruidenmixen?
TCM werkt meestal met kruidenformules, die als thee, granulaat of pil worden ingenomen. Een bekende is Tianma Gouteng Decoction, met onder andere gastrodia (een knol), onkarie (kattenklauw) en andere planten. Volgens TCM kalmeert het de lever en verdrijft het “wind”. Moderne studies laten zien dat het ook invloed heeft op dopamine en bloeddruk.
Een andere bekende formule is Ningdong Granule, waarvan in dieronderzoek bleek dat het de activiteit van microglia (ontstekingscellen in de hersenen) kan remmen. Dat sluit verrassend goed aan bij recente inzichten dat neuro-inflammatie mogelijk een rol speelt bij tics.
Daarnaast zijn er middelen als Chaihu Shugan Powder (werkt volgens TCM op “lever-qi-stagnatie” bij stress) en Liuwei Dihuang Pill (gericht op het versterken van de nier-yin). Elk recept bestaat uit meerdere kruiden die elkaar zouden versterken. Voor westerse onderzoekers is dat meteen ook het probleem: hoe test je welk kruid precies wat doet?
Acupunctuur, oorstickers en andere methoden
Kruiden zijn niet de enige pijler van TCM. Acupunctuur wordt in China vaak toegepast bij Tourette. In een studie kregen kinderen naalden op specifieke punten gecombineerd met kruidenpreparaten, en rapporteerden ze minder tics dan de controlegroep. Ook auriculotherapie – kleine pleisters of zaadjes op drukpunten in het oor – wordt onderzocht.
Hoewel zulke methoden relatief veilig zijn, is de vraag of het effect meer is dan placebo. Bij aandoeningen die op en neer gaan in ernst, zoals Tourette, kan elk moment van verbetering immers “toevallig” samenvallen met een behandeling.
Onderzoek: Hoopvol maar niet hard
En hier komen we bij het pijnpunt. De meeste studies naar TCM en Tourette zijn in China uitgevoerd, vaak met kleine groepen en soms zonder goede placebocontrole. Dat maakt het lastig om de resultaten te vertrouwen. Een meta-analyse van tientallen studies liet zien dat TCM vaak beter scoorde dan westerse medicatie alleen, maar de kwaliteit van de onderzoeken was doorgaans matig.
In Nederland en België kijken artsen daarom nog wat argwanend naar TCM. De methodologische bezwaren zijn duidelijk: gebrek aan blindering, te weinig multicenteronderzoek en moeilijk te standaardiseren kruidenpreparaten. Bovendien is er weinig publicatie in internationale toptijdschriften, wat de geloofwaardigheid niet helpt.
Dat gezegd: het feit dat verschillende studies toch consequent verbeteringen laten zien – minder tics, minder bijwerkingen – is reden genoeg om het verder te onderzoeken. Zeker omdat de reguliere opties vaak tekortschieten.
Wat kunnen we ermee in Nederland en België?
TCM is hier zeker beschikbaar, maar meestal buiten de reguliere zorg. Er zijn acupuncturisten en kruidenspecialisten, vaak aangesloten bij beroepsverenigingen. Vergoeding hangt af van de zorgverzekeraar en zit doorgaans in aanvullende pakketten, niet in de basisverzekering.
Belangrijk aandachtspunt: kwaliteit en veiligheid. Kruidenpreparaten die in Nederland of België verkocht worden, zijn vaak beter gecontroleerd dan importmiddelen via internet. Toch blijft er een risico van vervuiling of verkeerde dosering. Voor ouders die TCM overwegen voor hun kind, is het dus cruciaal een gekwalificeerde behandelaar te kiezen en altijd overleg te plegen met de behandelend arts.
In de praktijk kiezen sommige gezinnen voor een combinatie: reguliere medicatie in lage dosis, aangevuld met acupunctuur of kruiden. Ervaringen lopen uiteen, maar het idee dat integratieve zorg de beste kans biedt, wint langzaam terrein.
Samengevat: Balans tussen traditie en wetenschap
De traditionele Chinese geneeskunde biedt een andere blik op Tourette, met begrippen als “interne wind” en “lever-yang” die aansluiten bij moderne theorieën over dopamine en hersencircuits. Kruidenformules en acupunctuur lijken effect te hebben, al is het bewijs nog broos en vaak methodologisch zwak.
Voor Touretters en hun families in Nederland en België kan TCM een aanvulling zijn – mits gekozen wordt voor betrouwbare behandelaars en in overleg met de reguliere zorg. Het is geen wondermiddel, maar mogelijk wel een manier om de balans iets te herstellen.
Of zoals een TCM-arts het zelf zou zeggen: de kunst is om de storm van binnen te kalmeren.
Yu X, Zhu M, Tang Q, An S, Tan H, Wang X, Zhang J, Tian J, Li J. Traditional Chinese Medicine in the Comprehensive Management of Tourette Syndrome: Insights from Genetics and Pathophysiology: A Review. Drug Des Devel Ther. 2025 Sep 11;19:8181-8194. doi: 10.2147/DDDT.S542423. PMID: 40959736; PMCID: PMC12435501.
