Je kent het script: koppels krijgen applaus (“Wat leuk, samen!”) en singles krijgen advies (“Jouw tijd komt nog wel!”). Alsof single zijn een tussenstation is en een relatie de eindbestemming.
Alleen… zo simpel werkt je brein niet. Sommige mensen bloeien op in een relatie. Andere mensen krijgen juist meer stress, minder lucht en meer gedoe. En bij veel mensen wisselt het door de jaren heen. De interessante vraag is dus niet alleen: relatie of single? Maar vooral: wat gebeurt er met je gevoel als je situatie verandert?
Veel onderzoek vergelijkt twee groepen: singles versus mensen met een relatie. Probleem: dan weet je niet wat oorzaak is en wat gevolg. Misschien zijn mensen met meer levensgeluk gewoon aantrekkelijker op de datingmarkt. Of ze hebben meer geld, betere gezondheid, meer sociale steun, noem maar op.
Recent pakten onderzoekers het slimmer aan: een studie volgde dezelfde mensen jarenlang en keken wat er met hun emoties en levensvreugde gebeurde wanneer hun relatiestatus veranderde. Dus: dezelfde persoon, ander moment in het leven.
Wie deden er mee en wat werd er gemeten?
De data komen uit het Duitse langlopende onderzoek pairfam, met ruim 12.000 deelnemers, jaarlijks gevolgd. Ze keken naar:
- levenssatisfactie (0-10);
- relatie-satisfactie (0-10);
- positieve en negatieve emoties (zoals blij, genieten, somber, depressief, wanhopig, eenzaam), meestal gemeten op een schaal van 1-4 (bijna nooit tot bijna altijd).
Relatiestatus hadden ze in drie smaken: single, in een relatie, getrouwd. Daarna maakten ze ook een tweede indeling die veel belangrijker bleek: relatiekwaliteit (slecht, matig, goed), gebaseerd op hoe tevreden iemand was over de relatie.
Wat er gebeurt als je relatiestatus verandert
De grote lijn is verrassend… en tegelijk heel herkenbaar. Als mensen van single naar “in een relatie” gingen, dan zagen ze gemiddeld:
- iets meer levensvreugde;
- iets meer positieve emoties (zoals happy, genieten, je goed voelen);
- minder negatieve emoties (zoals somber, depressief, wanhopig);
- en vooral: minder eenzaamheid.
Als mensen weer single werden, dan draaide dit gemiddeld de andere kant op.
De meeste verschillen zijn echter klein tot klein-matig. Een relatie werkt dus niet als een emotionele turbo die alles oplost. Werk, gezondheid, geld, vrienden, slaap, stress: die blijven óók gewoon meetellen.
Eenzaamheid is de grote uitschieter
Eén emotie sprong eruit: eenzaamheid. Vergeleken met single zijn, daalde eenzaamheid behoorlijk wanneer mensen:
- in een relatie zaten (gemiddelde daling 0,55 punt op de 1-4 schaal),
- of getrouwd waren (gemiddelde daling 0,73 punt).
Dat is groot, zeker vergeleken met bijvoorbeeld levensvreugde, waar het verschil gemiddeld rond een halve tot één punt op een schaal van 0-10 lag.
levensgeluk hangt van veel knoppen tegelijk af, maar eenzaamheid reageert extra sterk op “heb ik een vaste intieme ander dichtbij of niet?”
Relatiekwaliteit
Hier komt de nuance waar je iets aan hebt. De onderzoekers keken niet alleen naar “heb je een relatie?”, maar ook naar “hoe goed is die relatie?” En dan wordt de boodschap bijna een slogan:
Een goede relatie verslaat single zijn, maar een matige of slechte relatie verliest ervan.
Gemiddeld gold:
- in een slechte relatie: minder positieve emoties en iets lagere levensvreugde dan wanneer iemand single was;
- in een matige relatie: vaak ongeveer gelijk aan single zijn, soms net wat lager;
- in een goede relatie: duidelijk hogere positieve emoties en hogere levensvreugde dan single zijn.
Bij levensvreugde zag je dit heel concreet:
- slechte relatie: ongeveer 0,14 punt lager dan single;
- matige relatie: geen echt verschil met single;
- goede relatie: ongeveer 0,65 punt hoger dan single.
Dat klinkt misschien als “kleine cijfertjes”, maar het gaat hier om gemiddelden over een hele bevolking en over veel levensjaren. Op individueel niveau kan het precies het verschil voelen tussen “ik red het wel” en “ik zit al weken op mijn tandvlees”.
Waarom zelfs een slechte relatie eenzaamheid kan dempen
Nog een opvallend detail: zelfs slechte en matige relaties hingen samen met iets minder eenzaamheid dan single zijn. Bij een goede relatie daalde eenzaamheid het meest, maar ook in een mindere relatie zakte eenzaamheid gemiddeld nog een beetje.
Dat kan verklaren waarom mensen soms blijven hangen in iets dat niet fijn is: het brein krijgt wel het signaal “ik ben niet alleen”, ook als de rest van de relatie ondertussen energie kost.
En ja: dat is ook precies waarom “zoek gewoon iemand” zo’n riskant advies is. Het werkt alleen als “iemand” ook echt “goed voor jou” betekent.
Verschillen tussen mannen en vrouwen
De studie vond kleine verschillen tussen mannen en vrouwen. Over het algemeen leek single zijn voor mannen nét wat zwaarder te wegen (iets meer negatieve emoties en iets lagere levensvreugde wanneer ze single waren). Bij “je veilig voelen” zagen ze juist het omgekeerde: vrouwen voelden zich gemiddeld duidelijker veiliger in een relatie dan wanneer ze single waren.
Maak daar geen wet van: het zijn gemiddelden. Maar het laat wel zien dat “single” niet voor iedereen dezelfde emotionele kleur heeft.
Wat je hiermee kunt als je autisme hebt
De studie ging niet specifiek over autisme. Maar de uitkomst “kwaliteit boven status” sluit heel goed aan bij wat veel mensen met autisme (en AuDHD) in het dagelijks leven ervaren.
Veel mensen met autisme hebben bijvoorbeeld:
- een grotere behoefte aan voorspelbaarheid en duidelijke afspraken;
- sneller overprikkeling door sociale intensiteit, geluid, aanraking, onverwachte veranderingen;
- meer herstelbehoefte na sociaal contact (ook als het leuk is);
- vaker stress van impliciete verwachtingen (“je hoort toch gewoon…”).
Dat betekent niet dat autisme “slecht voor relaties” is. Het betekent vooral: relatiekwaliteit hangt voor mensen met autisme vaak extra sterk af van praktische match en communicatie-stijl.
Een relatie kan geweldig zijn als er ruimte is voor:
- expliciete afspraken (over prikkels, privacy, tijd alleen, huishoudelijke taken, sociale verplichtingen);
- eerlijkheid zonder spelletjes;
- herstelmomenten zonder schuldgevoel;
- respect voor grenzen, ook als die grenzen “anders dan gemiddeld” zijn.
Maar een relatie kan ook snel matig of slecht voelen als het draait om hints, druk, impliciete kritiek, of het idee dat iemand met autisme “gewoon wat normaler moet doen”. Dan past de conclusie van dit onderzoek perfect: single zijn kan emotioneel gezonder zijn dan “samen” in een relatie die structureel schuurt.
Liever single, maar niet alleen
Als je single bent, draait het vaak niet om het ontbreken van liefde, maar om het ontbreken van nabijheid op jouw voorwaarden. Het onderzoek laat zien dat eenzaamheid de kwetsbaarste plek is bij single zijn. Daar kun je iets mee, zonder dat je meteen “een relatie moet fixen”.
Denk in termen van nabijheid met lage frictie:
- één of twee vaste mensen bij wie je niet hoeft te maskeren;
- contactvormen die bij autisme passen (wandelen in plaats van druk café; appen in plaats van bellen; korte bezoekjes in plaats van hele dagen);
- voorspelbare ritmes (vaste momenten, vaste duur, vaste afspraken);
- gedeelde interesses als sociaal smeermiddel (samen hobby’en is voor veel mensen met autisme makkelijker dan “gewoon gezellig doen”).
Zo bouw je een vangnet dat eenzaamheid dempt, zonder dat je jezelf in een relatie hoeft te persen.
Wat verandert er gemiddeld ten opzichte van single zijn?
De waarden hieronder zijn gemiddelde verschillen ten opzichte van periodes waarin dezelfde persoon single was (dus: verandering binnen dezelfde persoon).
| Situatie | Levenssatisfactie (0-10) | Eenzaamheid (1-4) | Korte duiding |
|---|---|---|---|
| In een relatie | +0,42 | -0,55 | iets meer tevreden, duidelijk minder eenzaam |
| Getrouwd | +0,86 | -0,73 | nog wat meer tevreden, nog minder eenzaam |
| Slechte relatiekwaliteit | −0,14 | -0,21 | iets minder tevreden, wel iets minder eenzaam |
| Matige relatiekwaliteit | ~0,00 | -0,11 | ongeveer gelijk aan single, iets minder eenzaam |
| Goede relatiekwaliteit | +0,65 | -0,70 | duidelijk beter én veel minder eenzaam |
Grenzen, veiligheid en hulp
Sommige relaties zijn niet “matig”, maar onveilig. Dan gaat het niet om relatiekwaliteit maar om bescherming en steun. Als je twijfelt of je situatie thuis veilig is, of als je je zorgen maakt om iemand anders, dan kun je in Nederland en België (ook anoniem) advies vragen:
- Nederland: Veilig Thuis (gratis 0800-2000) (veiligthuis.nl)
- Vlaanderen: hulplijn 1712 (bel, mail of chat) (1712)
Kritische noot
De studie maakt een sterkere “oorzaak”-case dan veel eerder onderzoek, maar hij bewijst het nog steeds niet honderd procent.
Waarom niet?
- Er kunnen dingen meebewegen in de tijd: bijvoorbeeld een promotie, ziekte, verhuizing, rouw. Dat kan tegelijk invloed hebben op je relatiestatus én je emoties.
- “Singles” vormen geen één groep: sommige mensen kiezen bewust voor single zijn, anderen zijn net uit een relatie, anderen willen wel maar vinden niemand. Die verschillen tellen mee, maar deze studie kon ze niet helemaal uit elkaar trekken.
Zie de uitkomst daarom als: dit is waarschijnlijk een echt effect, maar niet het hele verhaal.
Apostolou, M., & Kislev, E. (2026). Do relationship changes cause changes in emotional well-being? A longitudinal investigation. Personality and Individual Differences, 254, 113670. https://doi.org/10.1016/j.paid.2026.113670
GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences. PAIRFAM – The German Family Panel (projectinformatie). (gesis.org)
Veilig Thuis. Contact en informatie (Nederland). (veiligthuis.nl)
Hulplijn geweld, misbruik en kindermishandeling (Vlaanderen). (1712)
